Productie van Eva van Woerkum en Maria Weers

Het gaat niet goed met een groot deel van de Fontysstudenten. Sinds het begin van de coronacrisis ervaren de jongvolwassenen welzijnsproblemen op sociaal vlak, maar ook op studiegebied. Ze balen ervan dat hier nauwelijks hulp bij wordt gegeven vanuit de opleiding. Laat Fontys hier nu iets liggen?  

Iedere student ervaart de huidige situatie anders, maar er is te merken dat de koek opraakt. Over de hulp van school zijn de studenten het in ieder geval eens. De meest gedeelde mening is dat school te weinig aan de studenten vraagt hoe het met ze gaat en te hoge verwachtingen heeft tijdens deze crisis. Jaimy, tweedejaars student pedagogiek, vindt dat er geen echte hulp aangeboden wordt. “Ik heb een keer aangegeven dat ik ergens last van had. Daar is toen niet echt op ingegaan en ik moest het uiteindelijk zelf uitzoeken. Er wordt verwacht dat er dingen uit jezelf komen, mocht je hulp nodig hebben.” Waar vindt ze dat haar opleiding wat van kan leren? De communicatie. “Er is onduidelijkheid over of tentamens wel of niet doorgaan. Wat er van de studenten verwacht wordt, weet ik ook niet.” 

Marit Saris, tweedejaars student toegepaste psychologie, ervaart gebrek aan motivatie sinds ze online les krijgt. Ze geeft aan dat ze het vooral vervelend vindt dat ze niet direct benaderd wordt door school met de vraag hoe het gaat. “Het is eigenlijk best krom dat bij een opleiding tot psycholoog, er niet gecontroleerd wordt hoe mensen zich mentaal voelen.” 

“Er wordt echt veel van ons verwacht, ondanks dat alles dicht is” – Emma Bruysters  

Gaya Klaassens studeert, net als Jaimy, ook pedagogiek en zit voor de tweede keer in het eerste jaar. Ondanks dat zij de online lessen niet erg vindt, mist ze routine en motivatie. Ook het gebrek aan reizen en een afwisselende omgeving heeft een negatieve invloed op haar. “Normaal gesproken reis ik en zit ik helemaal klaar in het lokaal. Nu merk ik dat ik tussen de colleges door nog snel wat te eten pak of ga douchen bijvoorbeeld.” 

Emma Bruysters studeert nu twee jaar journalistiek, ook zij zegt maar weinig hulp vanuit school te krijgen. “Er wordt echt veel van ons verwacht, ondanks dat alles dicht is.” Voor haar opleiding moet ze buiten de deur filmen en audiofragmenten opnemen, maar dat gaat nu lastig. “Toch verwachten docenten van ons dat dit wel gewoon lukt. Ik vind dat heel tegenstrijdig.” Wat Emma ook tegenstrijdig vindt, is dat haar docenten journalistiek bijna nooit eens vragen hoe het met haar gaat. “We zijn toch journalisten? 

Een lastige tijd voor studenten 

De coronacrisis heeft een sterke invloed op onze mentale gesteldheid. Vooral jongvolwassenen kampen met ernstige stress- en angstgevoelens. Dat blijkt uit vele onderzoeken die het afgelopen jaar zijn gedaan. De studenten hebben het zwaar. Op sociaal vlak missen ze een heleboel. Ze hebben minder contact met leeftijdsgenoten en het ontbreken van vrijetijdsbesteding zorgt ervoor dat studenten hun uitlaatklep voor een tijd on hold moeten zetten.  

Daarnaast ervaren studenten ook op studiegebied veel onzekerheid. Al sinds het begin van deze crisis in maart 2020 vrezen deskundigen voor de grote negatieve impact die het virus met zich mee zou brengen op studiegebied. Deze verwachting werd vrij snel bevestigd. Zo blijkt uit een enquête van de Landelijke Studentenvakbond dat 66 procent van de 472 studenten zich in de eerste maand al ernstige zorgen maakten over zijn studievoortgang. Deze zorgen komen voornamelijk voort uit de onduidelijkheden die er spelen en de ondersteuning die zij hierbij missen. 

Uitvergrote welzijnsproblemen  

Fontysstudenten ervaren deze sociale en studie-gerelateerde welzijnsproblemen momenteel sterk. Esther Tonnaer is consultant studentcoaching en welzijn bij Fontys. Zij geeft aan dat ze vanuit de studentpsychologen te horen krijgt dat de welzijnsproblemen van de studenten nu worden uitvergroot vanwege de coronacrisis. Tonnaer: “Studenten die van nature al wat angstig zijn, lijken nu wat angstiger te worden. Daarnaast zijn er motivatieklachten te merken en het ontbreken van perspectief doet veel. Je weet niet wanneer het eindigt.” 

Lonneke Nuijten is studieloopbaanbegeleider en SLB-coördinator bij de opleiding toegepaste psychologie. Ook zij merkt dat de studenten nu moeite hebben met het behouden van routine en het vinden van motivatie. “Ze geven aan dat ze vaak nog tot 02:00 uur op zijn en daardoor om 10:00 uur nog steeds niet aan staan”, zegt de SLB’er.  

Uit een enquêteuitgevoerd door studenten van Fontys Hogeschool voor Journalistiek, blijkt onder andere dat het thuiszitten een kriem is voor de studenten en aangezien zij zich grotendeels niet bewust zijn van enige hulp vanuit de onderwijsinstelling, voelen ze zich niet volledig serieus genomen.  

 

Veel respondenten missen een helpende hand vanuit de opleiding, blijkt uit de antwoorden van de enquête.  

Een gat tussen de hulp en studenten 

Hoewel de Fontysstudenten aangeven dat ze weinig hulp krijgen vanuit hun opleiding, lijkt het erop dat dit niet per se ligt aan het gebrek aan de middelen die Fontys beschikbaar stelt. De onderwijsinstelling heeft een duidelijke visie op het gebied van studentenwelzijn en is ervan overtuigd dat vooral de goede communicatie tussen student en studentcoach het studentenwelzijn kan bevorderen. Deze visie geldt voor geheel Fontys. Echter is het aan de opleidingen zelf hoe zij dit aanpakken, als het maar binnen de uitgangspunten valt.  

Debbie Jarec is consultant studiesucces bij Fontys en was hiervoor onder andere werkzaam als studentcoach. Samen met haar collega Esther Tonnaer streven zij naar een beter studentenwelzijn binnen Fontys. Zij bevestigen dat er vanuit Fontys een sterke motivatie is om vanuit de studentcoaches hulp te bieden. Jarec: “Wij vinden het belangrijk dat studenten met hun problemen bij een coach terecht kunnen. Zo kunnen ze hun vraagstukken laagdrempelig voorleggen aan iemand die dichtbij hen staat.” 

Daarnaast zijn er nog enkele andere hulpmiddelen die Fontys aanbiedtDeze zijn voornamelijk te vinden via www.fontys.nl/fontyshelpt. Onderstaand overzicht laat een aantal mogelijkheden zien.  

Een mogelijk communicatieprobleem  

Maar hoe komt het dan dat studenten de helpende hand van Fontys missen? Vivian Zondag, tweedejaars student toegepaste psychologie, wist al van de mogelijkheden af. Op de portal vond ze een link met tips voor tijdens de coronacrisis. Echter heeft ze dit vanuit school nooit gehoord: ze moest er zelf achter komen.  

Jarec concludeert dat niet alle beschikbare informatie de studenten bereikt. “Dat is de eeuwige worsteling: hoe zorg je er nou voor dat alle beschikbare informatie bij studenten terecht komt?” Hiervoor doet Fontys een aantal dingen, zoals het aansporen van de studentcoaches om de informatie te delen. “Helaas zijn we daardoor wel afhankelijk van de opleidingen. Je hebt nou eenmaal te maken met de verschillen tussen docenten”, legt de consultant uit.  

Ze vindt de resultaten van bovenstaande enquête treurig. “Dan gaat er dus ergens iets niet helemaal goed. Iedere student die zich eenzaam en niet gehoord voelt, is er een teveel. Daar moeten we iets mee.”  

Ook studentcoaches hebben het zwaar 

Als de intenties er zijn, waar gaat het op dit momenten dan mis? Emma Bruysters: “Ik begrijp dat het voor docenten even zoeken is, maar ook de studenten hebben het zwaarder dan normaal. We moeten elkaar helpen waar dat kan, lijkt mij.” Daar heeft de studente een punt. De studenten lopen tegen problemen aan, maar voor de docenten is lesgeven en coachen ook moeilijker in deze tijd. 

Volgens Debbie Jarec speelt de coronacrisis een grote rol in het gebrek aan communicatie. “Het is voor de studentcoaches een extra uitdaging dat ze de studenten nu niet meer zien. Normaal gesproken is het laagdrempelig om een student in de pauze even aan te spreken wanneer je merkt dat diegene er anders bij zit dan normaal. Dat stukje valt nu weg.” 

“We zien dat coaches echt overlopen – Esther Tonnaer 

Tonnaer voegt hier nog aan toe: “De werkdruk bij studentcoaches is erg aanwezig. Online onderwijs kost ontzettend veel tijd. We zien dat coaches echt overlopen. Er is geïnvesteerd in de eerstejaars om die binding te laten krijgen, maar ook de tweede-, derde- en vierdejaars zitten met vragen.” Zo zegt ze dat het vinden van een stageplek voor problemen zorgt en dat ook afstudeerprojecten stilliggen. Het bieden van ondersteuning en het ondertussen online les moeten geven, zorgt voor een hoge werkdruk.”  

Lonneke Nuijten vindt het lastig om SLB’er te zijn in deze tijd. “Ik mis de connectie.” Wel probeert ze de sfeer in de groep te behouden en blijft ze zo zichtbaar mogelijk, zodat de studenten laagdrempelig contact met haar op kunnen nemen wanneer er iets speeltTevens is het haar doel om de studenten zoveel mogelijk op de hoogte te stellen van alle hulp die er bestaat. Echter begrijpt ze dat dit niet altijd even goed binnenkomt. “Wij willen de studenten aanleren om zelf op de portal te zoeken, maar ik weet dat de route naar Fontys Helpt! niet logisch is om aan te klikken. Het is goed om dit nog een keer te laten zien”, zegt de SLB’er en coördinator.  

Nuijten geeft aan dat de drukte inderdaad voor moeilijkheden kan zorgen. Om even tot rust te komen, plannen zij en haar collega’s ‘kletsmomentjes’ in via MS Teams. “Dit zou ook goed zijn voor studenten. Ik denk dat dat de sociale contacten kan bevorderen.”  

Een volle agenda  

Ook de studentpsychologen kampen met een overvolle agenda. Dit blijkt uit het feit dat studenten momenteel tot maart geen afspraak kunnen maken voor een gesprek. Deze lange wachtrij heeft te maken met de vele studenten die zowel vóór als tijdens de pandemie graag hun vraagstukken kwijt willen bij een professional. De psychologen konden ons om deze reden ook niet verder te woord staan 

Wel wil Esther Tonnaer aangeven dat dit geen excuses zijn voor de ontbrekende hulp. Ze vindt dat er zeker iets moet veranderen. “Op korte termijn gaan we aan de slag om te kijken naar een manier waarop we coaching op een andere, effectievere manier kunnen organiseren”, belooft ze.   

Het belang van studentenwelzijn  

Joyce van der Wegen werkt voor Expertisecentrum Inclusief Onderwijs (ECIO). Dit is een expertisecentrum dat hogescholen en universiteiten helpt bij het mogelijk maken van inclusief onderwijs. Van der Wegen: “Toegankelijk onderwijs is heel belangrijk. Er wordt vaak gedacht dat gelijke kansen hetzelfde is als een gelijke behandeling van studenten, maar in de praktijk zorgt dit soms voor een ongelijke uitwerking. Niet iedere student is hetzelfde en heeft baat bij dezelfde hulp.” 

Ze merkt dat er op dit moment veel mentale klachten ontstaan bij studenten. “De veerkracht gaat er steeds meer uit. Het wordt voor jongeren alleen maar lastiger om vol te houden.” Van der Wegen vindt het goed als scholen hierop inspelen. “Persoonlijke aandacht en flexibiliteit zijn hierbij belangrijke factoren.” 

Samen met ECIO maakt Joyce van der Wegen deel uit van de Landelijke Werkgroep Studentenwelzijn. Hierbij zetten verschillende organisaties zich in voor de behoeften van studenten. Om hogescholen en universiteiten hulp te bieden, publiceerde de Landelijke Werkgroep Studentenwelzijn, in samenwerking met onder andere de Vereniging Hogescholen en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, in juli de ‘Handreiking studentenwelzijn in coronatijd’. In deze handreiking staan manieren om onder bijzondere omstandigheden de stress voor studenten met een ondersteuningsvraag te verminderen. Hierin wordt sterk benadrukt dat de openheid, communicatie en persoonlijke aandacht erg belangrijk zijn.  

Sindsdien ziet Van der Wegen toenemende aandacht en inzet bij hogescholen en universiteiten. “Ze doen erg hun best om goede hulp te bieden.” Wat Fontys betreft geeft Joyce van der Wegen aan dat de onderwijsinstelling uitblinkt in de inzet die het toont op het gebied van studentenwelzijn. “José Theulen, de directeur van studentenzaken van Fontys, zit in de bestuursgroep van studentenwelzijn. Daarmee is zij erg betrokken bij het landelijk netwerk van studentenwelzijn. Dit zegt ook wel dat het een prioriteit is binnen Fontys.”  

Een welbekend probleem 

Hoe komt het dan toch dat er studenten zijn die vinden dat ze te weinig hulp krijgen? Er is blijkbaar een hulpaanbod, maar dit aanbod is niet altijd bekend bij studenten. Het is niet de eerste keer dat Van der Wegen over dit probleem hoort. “Dit is echt een super bekend probleem en ook een frustratie voor veel hogescholen. Wij bij ECIO, en daarmee de Landelijke Werkgroep Studentenwelzijn, zeggen altijd dat je als school moet werken aan goede informatievoorziening, maar eigenlijk moet je ook aandacht besteden aan dat de informatie daadwerkelijk landt.” Een manier om dit probleem op te lossen, is om samen te werken, zegt ze. Zo worden studenten niet altijd betrokken bij de communicatie of het beleid. “Een simpel voorbeeld hiervan is dat er bij bijna elke universiteit en hogeschool een crisisteam is, dat nu werkt aan de coronapandemie en de bijbehorende maatregelen, maar hier worden studenten niet altijd bij betrokken. Het helpt al om hun perspectief meer mee te nemen”  

Wat tevens goed werkt voor de hogescholen, is om voortdurend het hulpaanbod te benadrukken op de sociale mediakanalen. Deze kanalen worden door studenten goed bekeken. “Zet in een Facebookbericht letterlijk de woorden: ‘Heb jij weleens stress? Moet je zorgen voor een ziek familielidOf heb je vaker last van eenzaamheid?’ Zet daarbij de hulp en mogelijkheden de er zijn. Op deze manier voelen studenten zich daadwerkelijk aangesproken, geeft Van der Wegen als tip.  

“Ik vind dat het welzijn van studenten geen individuele verantwoordelijkheid is” – Joyce van der Wegen 

Ze geeft aan dat studeren aan een universiteit of hogeschool berust op een zelfstandigheidsprincipe. “Dit betekent voor de student dat je zelf altijd aan de bel moet trekken als er iets aan de hand is.” Joyce van der Wegen is van mening dat het welzijn van studenten geen individuele verantwoordelijkheid is. “Ik zelf ben het niet eens met de benadering dat studenten zelf verantwoordelijk zijn voor hun welzijn en zij daar alleen aan moeten werken. Ik vind dat dit ook een verantwoordelijkheid is van de onderwijsinstelling, de maatschappij en de premier. Daarom raad ik aan om als docent vaker aan de studenten te vragen hoe het met ze gaat.”  

Hiermee bevestigt ze de behoefte die er vanuit de studenten is. Studente Vivian Zondag: “De communicatie en interesse moet stukken beter worden. Je gehoord voelen door de opleiding helpt naar mijn idee al heel erg bij de motivatie.”  

Blijf communiceren  

Het bestuur van Fontys is het eens met deze suggestie. Esther Tonnaer: “Wat vooral belangrijk is om te weten, is dat we ons best doen. We nemen studenten serieus en we doen er alles aan om de juiste hulp te bieden. Blijf vooral communiceren, dan doen wij dat ook. We doen dit samen.”