De hbo-studenten en studenten van de universiteit hebben al sinds maart 2020 online les. Ze ervaren slechtere kwaliteit van de lessen en sommige hebben zelfs vertraging opgelopen door alle omstandigheden. Toch betalen zij nog alle studiekosten. Dat komt omdat de studenten op het moment nog wettelijk geen recht hebben op teruggave van het collegegeld. Niet alle studenten zijn het daarmee eens en die komen dan ook in actie.
door Emma Wijlaars en Josie Yildirim

 

Ontevredenheid bij studenten  


Studenten zijn ontevreden over de manier waarop het hoger onderwijs momenteel wordt gegeven. We hebben een enquête uitgezet, waarop 91 studenten hebben gereageerd. Uit deze enquête blijkt dat 62,6% niet tevreden is met de online lessen. Zij geven als voornaamste redenen dat de kwaliteit van het onlineonderwijs significant lager is dan de kwaliteit van het onderwijs voordat de coronacrisis uitbrak. Ook wordt benoemd dat er vaak technische problemen zijn en dat ze niet dezelfde stof krijgen dan die ze tijdens fysieke colleges zouden krijgen. Een andere belangrijke reden is dat studenten de interactie met hun medestudenten en docent missen.  

 Sema Keskin (21), studente aan Tilburg University, startte een petitie om haar ontevredenheid over de manier van lesgeven te uiten: “Ik merkte toen de universiteiten dicht gingen, dat de communicatie vanuit de universiteit heel slecht verliep. We wisten niet wat er met tentamens zou gebeuren en als we een vraag hadden en die naar de docent mailde, kregen we vaak pas twee tot drie weken later reactie. Hierdoor loop je studievertraging op, wat studenten veel stress geeft. Ik merkte ook dat de kwaliteit snel minder werd. Daarom vond ik het niet eerlijk om het volledige bedrag collegegeld te betalen. We maken ook amper meer gebruik van de faciliteiten op de campus.”  

De petitie van Sema is inmiddels meer dan 55.000 keer ondertekend. Sema: “je betaalt een bedrag met de verwachting dat je kwalitatief goed onderwijs ontvangt. Als dat niet het geval is, waarom zou ik dan nog datzelfde bedrag moeten betalen?” Dit is een gevoel dat bij meerdere studenten overheerst, blijkt uit de enquête.  

 

Daling van de kwaliteit 


De kwaliteit van het onderwijs is sinds het begin van de corona crisis wel degelijk gedaald. Studenten geven namelijk aan dat ze minder, korter en onduidelijker les krijgen en dat veel lessen niet meer dezelfde kwaliteit hebben als voorheen. Uit een enquête van FoliaHvanA en at5 die werd gehouden onder 500 Amsterdamse studenten blijkt dat de studenten het onderwijs sinds de coronacrisis een vijf geven. Met name online les en weinig interactie met docenten en medestudenten zorgt voor onvrede. Ewas ook ontevredenheid over de tentamens en studievertraging. Hoewel in het nieuwe schooljaar de scholen hun best doen het onderwijs weer te geven als voorheen, zijn de studenten niet tevreden. Het onderwijs is nu nog steeds voornamelijk online met hooguit twee dagen naar school, de lessen zijn minimaal en er heerst veel onduidelijkheid. 
Niet alleen de studenten ervaren verslechteringen in het onderwijs.  
Het AOb had op 23 juni een enquête onderzoek gehouden bij docenten van onder andere het hoger onderwijs. Uit de enquête kwam dat driekwart van de docenten vond dat door de sluiting van de onderwijsinstellingen de kwaliteit van het onderwijs was gedaald. Dat liet ook 69% van de docenten die lesgeeft aan universiteiten weten.  

De kwaliteit van het Nederlandse onderwijs wordt om de zes jaar gemeten door de Nederlandse-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). De organisatie heeft een maatstaaf waaraan de hogescholen aan moeten voldoen. Toch zijn de hogescholen erg vrij in het geven van hun onderwijs. Zo mogen ze namelijk ook zelf kiezen hoeveel uren de studenten naar school moeten. Het is de taak aan de onderwijsinspectie om de kwaliteit tussendoor bij te houden.  

Zo heeft de onderwijsinspectie een meting gehouden bij verschillende onderwijsinstelling tussen 22 juni en 3 juli 2020. Dit hebben ze telefonisch gedaan door middel van een steekproef bij zestien hbo- en zeven wo-instellingen. Daaruit waren de hoofdbevindingen dat het onderwijs juist zijn kwaliteit krijgt door interactie. Fysiek onderwijs is cruciaal voor een leerling, wat grote zorgen bracht bij de schoolleiders en bestuurders over de motivatie van de leerlingen. Ook wisten veel hogescholen niet hoeveel studenten deelnamen bij de lessen.
Hoewel docenten hun best blijven doen om online les aantrekkelijk te maken voor studenten, blijft het toch moeilijk om de kwaliteit te waarborgen.

JosieYildirim | Onderzoeksredactie

Vertraging 

Gevolgen coronamaatregelen voor studievoortgang –Researchned juni 2020

Het aantal studenten dat studievertraging opliep door het coronavirus is met 54.000 gestegen ten opzichte van 2018. Vooral de studenten die praktische vakken volgen of stage moesten lopen, hebben vertraging opgelopen. Zij hebben geen gebruik kunnen maken van de faciliteiten die normaal beschikbaar zijn en het was moeilijker om aan een stage te komen. Toch moeten deze onderdelen wel worden voltooid, dus moeten ze ingehaald worden door de studenten. De studenten hebben meer dan drie maanden thuisgezeten met onduidelijkheid en zonder of met weinig steun van hun school. Studenten moeten normaal veel zelfstandig doen en in de coronacrisis werd dit alleen maar erger. In deze drie maanden was er ook veel onduidelijkheid of de studenten nog wel hun tentamens moesten maken. Uiteindelijk is dit probleem opgelost en kunnen de studenten hun studiepunten ook nog in het tweede jaar halen, door het uitstellen van het BSA, het bindend studieadvies. Toch heeft bijna een derde van de studenten in Nederland studiepunten misgelopen. Veel studenten vonden het ook moeilijk om het oude ritme te vinden, wat ook kon leiden tot vertraging.
De studenten betalen op het moment te hoge kosten voor het aantal lesuren wat ze ervoor terugkrijgen, zegt het ISO. Vooral ook omdat de studenten met bijbaantjes in bijvoorbeeld de horeca geen inkomen hadden voor een bepaalde periode, maar wel door moesten betalen aan school. Ook heeft één op de drie jongeren door de coronacrisis hun studie of werkplannen moeten aanpassen.  

De ISO vindt dat er compensatie moet komen voor de studenten, omdat studenten achterliepen op het studieprogramma wat hun opleidingen gepland hadden staan. 

Opmerkelijk is dat de studenten die afstudeerden wel drie maanden compensatie kregen toen ze vertraging hadden opgelopen. De studenten zijn bang dat de scholen te veel kijken naar de kortetermijnoplossingen waardoor de student de dupe wordt.  

 

ISO juli 2020

 

Aanpak hogescholen en universiteiten  


Niet alleen voor studenten was het lastig om te schakelen van fysiek naar online onderwijs, ook voor docenten was het lastig. Zij moesten in een keer al hun onderwijs online toegankelijk maken. We hebben contact gehad met meerdere hogescholen en universiteiten door heel Nederland en we zijn tot de conclusie gekomen dat zij het online lesgeven allemaal op ongeveer dezelfde manier hebben aangepakt. Zij geven aan dat ze begrijpen waar de ontevredenheid vandaan komt en dat ze er alles aan doen om de online colleges zo goed mogelijk in te richten. Bij alle onderwijsinstellingen hebben de eerstejaars en praktijk gerelateerde opleidingen voorrang wat betreft fysiek onderwijs. 

Het vooruitzicht voor de studenten is dat tot aan de kerstvakantie alles online plaatsvindt, met een keer per week een bezoekje aan de universiteit of hogeschool. 

De onderwijsinstellingen geven aan dat zij meer kosten hebben gemaakt door de coronacrisis: “Ik denk dat we eerder kosten hebben gemaakt, dan kosten hebben bespaard. De kosten die niet gemaakt zijn, zijn kosten zoals verlichting en verwarming. Terwijl we geïnvesteerd hebben in ICT, de docenten betaald moesten worden en de gebouwen natuurlijk ook”, Riepko Buikema, communicatieadviseur Rijksuniversiteit Groningen. Maar ook de andere onderwijsinstellingen geven aan dat zij extra geïnvesteerd hebben in ICT.  

 Er kan nog steeds gebruik gemaakt worden van faciliteiten zoals de universiteitsbibliotheek, al moet er wel van tevoren een tijdslot gereserveerd worden. Dit is met name bedoeld voor studenten die thuis geen ideale studeerplek hebben. Maar in de praktijk is het lastig om te realiseren omdat iedere student op de campus wil studeren, ook studenten die wél een goede studeerplek hebben thuisSema: “je kunt een plekje reserveren, zodat je op de campus kan studeren. Maar die zitten al heel snel vol, daar moet je op tijd bij zijn.  

Hogescholen en universiteiten doen hun best, maar alsnog zijn studenten niet tevreden.  

 

De oplossing 


Studenten en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hebben verschillende opvattingen over hoe de kwestie opgelost zou moeten worden. Er zijn studenten die helemaal geen geld terug hoeven en het zo wel prima vinden, maar er zijn ook studenten die wel actie willen ondernemen. Zoals Sema die net als een paar andere studenten een petitie is gestart en daar ook mee naar de Tweede Kamer is gegaan. Zij wilde een deel van het collegegeld terug en dit wordt door een aantal partijen positief opgepakt. Andere studenten willen weer terug naar school. Hun oplossing is om in kleine groepjes fysiek les te krijgen in theaters, concertzalen en evenementen locaties als mogelijk is. Hiervoor zou het kabinet extra geld in moeten zetten. De studenten die het hiermee eens zijn uiten hun mening via de #ikwilweernaarschool. Ze willen op locatie les of geld terug, maar liever gewoon weer naar school.  

Minister van Engelshoven, minister van onderwijs, cultuur en wetenschap, heeft begrip voor de studenten en praat ondertussen met gemeenten, onderwijsinstellingen en studenten over om meer plekken te zoeken waar studenten terecht kunnen. De minister zei eerder al dat het collegegeld compenseren geen optie is. Ze vindt het niet nodig om het geld terug te geven, omdat 93% van het onderwijs nog gewoon door zou gaan. Harde conclusies kun je nog niet trekken, maar deze situatie kan alleen opgelost worden de Tweede Kamer met een oplossing komt.  

 Studenten zijn het vooral niet eens met de kwaliteit van het onlineonderwijsBlended learning zou de uitkomst kunnen zijn. Dit is een fenomeen dat langer bestaat dan maart 2020, de geboorte van een tijdperk van online colleges. De onderwijsvisie bestaat sinds 2005 en is een mix van e-learning en klassikaal leren. Er zijn verschillende vormen van e-learning, namelijk synchroon en asynchroon. Synchroon e-learning betekent dat je tegelijk met andere studenten leert, maar niet op dezelfde locatie. Dat is vooral wat er nu gebeurt. Asynchroon e-learning betekent dat de student in zijn eigen tempo leert. Er is interactie met medestudenten, maar niet op hetzelfde moment.  

 Deze mix van leren zou ervoor moeten zorgen dat het onderwijs elkaar versterkt. Het doel van blended learning is zo effectief, efficiënt en flexibel mogelijk te leren.  

Een voorbeeld hiervan is dat een hoorcollege in stukjes gehakt wordt en aangeboden wordt als meerdere kennisclips, filmpjes die van tevoren opgenomen worden door de docentStudenten kunnen deze filmpjes bekijken en tegelijkertijd vragen bedenken. Deze vragen worden besproken tijdens het klassikaal samenkomen van de studenten en de docent. Op deze manier wordt er meer diepgang gecreëerd. Doordat een hoorcollege in verschillende, kortere kennisclips wordt verteld, zullen de studenten geconcentreerder kijken dan wanneer zij synchroon naar een hoorcollege aan het luisteren zijn.  

 

Juridische aspect van de kwestie  


Is het juridisch wel mogelijk dat studenten compensatie ontvangen? Het antwoord is nee. In artikel 7.48 van de Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek staat namelijk het volgende: Vermindering of vrijstelling van het wettelijk collegegeld in andere gevallen dan bedoeld in het eerste tot en met het vierde lid, wordt aangemerkt als ondoelmatige besteding van de rijksbijdrage, bedoeld in artikel 2.9, eerste lid.  

 Rolf Bindels, onderwijsrechtadvocaat, vertelt hoe het zit: “De hoogte van het wettelijk collegegeld wordt vastgesteld door de overheid, het is voor onderwijsinstellingen wettelijk niet mogelijk om studenten hun geld terug te geven. Dat wordt door de overheid gezien als ondoelmatige besteding van overheidsgeld. Het enige wat je kan doen als student is beroep doen op het profileringsfonds van je hogeschool of universiteit. Het profileringsfonds houdt in dat je financiële ondersteuning aan kunt vragen bij je onderwijsinstelling als je studievertraging oploopt door bijzondere omstandigheden. Denk bij bijzondere omstandigheden aan zwangerschap en bevalling of ziekte.  

 De hoogte van instellingscollegegeld wordt vastgesteld door de onderwijsinstellingen zelf en ligt een stuk hoger dan het wettelijk collegegeld. Dat komt omdat deze opleidingen niet door de overheid gesubsidieerd worden. Dus in dat geval kan een student wél naar de onderwijsinstelling zelf stappen.  

 Een andere factor die meespeelt is het feit dat onderwijsinstellingen haar colleges online aanbieden in plaats van fysiek. Dit geeft de student niet genoeg recht om compensatie te eisen. Het is namelijk voor de student in theorie nog steeds mogelijk om het curriculum zonder vertraging te doorlopen. Met andere woorden: de student krijgt nog steeds onderwijs aangeboden, alleen op een andere manier.  

 Als de kwaliteit van het onderwijs en de aangeboden diensten significant gedaald zijn, kan er aanspraak gemaakt worden op restitutie van collegegeld. Een student is in die zin dan niets meer dan een klant die goederen koopt, namelijk onderwijs. Als de goederen en diensten niet voldoen aan de afgesproken criteria, kan de klant een deel van zijn geld terugvragen.  

 De overheid zal de wet moeten wijzigen of er zal een noodregeling opgesteld moeten worden, net zoals in mei is gebeurd. Studenten die niet konden afstuderen door studievertraging gerelateerd aan het coronavirus krijgen €535 ter compensatie.  

 

Wat kost het om te compenseren? 


Volgens cijfers van het CBS waren er in het schooljaar 2019/2020 463.382 hbo-studenten en 306.895 wo-studenten. 

De hoogte van het collegegeld van het schooljaar 2019/2020 was €2.083 (bron: rijksoverheid)  

De overheid betaalt voor iedere hbo- en wo-student in 2020 €7.600 per jaar (bron: VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rijksbegroting 2020).  

Een jaar studeren kost dus 2.083 + 7.600 = €9.683. 

(2083:9683) x100= 21,51% van je studie betaal je zelf.  

(7600:9683) x100= 78,49%van je studie betaalt de overheid. 

In het schooljaar 2019/2020 zijn er in totaal 770.277 hbo- en wo-studenten waar de overheid €7.600 voor heeft betaald per student. 

Dit komt uit op een totaalbedrag van €5,854,105,200. 

 Zouden de kosten van het collegegeld van het collegejaar 2019/2020 volledig gecompenseerd moeten worden, dan zou er nog eens €2.083 x 770.277 = €1,604,486,991 betaald moeten worden door de overheid.  

 Uit de enquête is gebleken dat onze 91 respondenten gemiddeld een bedrag van €597,16 terug willen ter compensatie. Dit zou betekenen dat de overheid een bedrag van (597,16 x 770.277 =) €459,855,369 moet betalen.  

 In week 42 van 2020 zal er een motie in de Tweede Kamer ingediend worden voor compensatie van alle studenten ter hoogte van €500, naar aanleiding van de petitie van Sema. Deze compensatie zou gelden voor alle studenten die hebben geleden onder de gevolgen van het coronavirus, dus vanaf schooljaar 2019/2020.  

Dit bedrag is iets lager dan de respondenten van de enquête graag zouden willen zien. 

De overheid zal dan een bedrag moeten betalen van 500 x 770.277 =) €385,138,500. 

 Het is duidelijk wie de compensatie zal moeten betalen volgens Sema, namelijk de Tweede Kamer. De grootste bron van inkomsten van de Tweede Kamer is de belastingen, dus zullen de kosten uiteindelijk (indirect) uitkomen bij de belastingbetaler.