De chemische fabriek Chemours in Dordrecht produceert Teflon, een soort plastic dat vooral gebruikt wordt voor de productie van antiaanbaklagen in pannen. Bij de productie van Teflon stoot het bedrijf de stof GenX uit. Chemours gebruikte tot 2012 de stof PFOA. Inmiddels is het gebruik van PFOA verboden. Waarom deze stof precies verboden is, wordt hier uitgelegd.

Door: Max de Kok

Tijdens het productieproces door Chemours wordt gebruik gemaakt van PFAS. Dit is een afkorting die voor poly- en perfluoroalkyl stoffen staat. PFAS zijn stoffen die de mens maakt. Deze stoffen kunnen voor een negatieve werking zorgen op de gezondheid van de mens en op het milieu. Onder de inwoners van Dordrecht en omgeving is Chemours daarom al jarenlang onderwerp van discussie.

Inwoners

De inwoners van Dordrecht en omliggende gemeenten hebben al jarenlang een negatieve kijk op de werkzaamheden bij Chemours, blijkt uit een Moodonderzoek van de Burenraad DuPont en Chemours. Een aantal buurtbewoners van de gemeente Dordrecht geeft hun mening op de uitstoot van Chemours:

Ook verschillende partijen binnen de getroffen gemeenten merken dat het probleem van Chemours leeft onder de bewoners. ‘’Er zijn bewoners die zich zorgen maken over de uitstoot en wat dat doet met hun gezondheid. Niet alleen wat er door de lucht naar ze toekomt maar ook wat er in de bodem zit en mensen via de voedselketen binnen kunnen krijgen. Als er klachten binnenkomen dan is dat meestal naar aanleiding van een incident. Normaal gesproken moeten milieuklachten worden gemeld bij de omgevingsdienst, in dit geval de DCMR in Schiedam, omdat het hier om een Besluit Risico’s Zware Ongevallen (BRZO)-bedrijf gaat’’, vertelt Dinand Roza.

“Wij horen verontrustende geluiden vanuit de fabriek. De Partij voor de Dieren vindt dat de productie, het gebruik en de lozing van GenX zo snel mogelijk moet worden verboden”, zeggen Irma van Herwijnen en Danielle Vol namens de Partij voor de Dieren Werkgroep Dordrecht.

Gemeenten

De Gemeente Dordrecht werkt samen met de gemeenten Papendrecht en Sliedrecht om de uitstoot van Chemours te verlagen. ‘’De gemeente Sliedrecht adviseert op de vergunningaanvragen van het bedrijf en brengt zienswijzen in op ontwerpbesluiten. Zo nodig wordt beroep ingesteld tegen verleende vergunningen. De gemeente heeft daarbij de focus op gezondheids- en veiligheidsaspecten en doet dit samen met de gemeenten Dordrecht en Papendrecht’’, vertelt Dinand Roza. Roza is werkzaam als beleidsmedewerker milieu namens de Gemeente Sliedrecht. ,,Daarnaast loopt er een civielrechtelijke aansprakelijkheidsprocedure tegen de bedrijven DuPont en Chemours vanwege de schade die de gemeenten Sliedrecht, Dordrecht, Papendrecht en (later) Molenlanden lijden door de jarenlange uitstoot van PFOA. Dit heeft de bodem verontreinigd, waardoor de gemeenten extra kosten moeten maken in onderzoek en problemen ondervinden bij hergebruik van grond vanwege een te hoog gehalte aan PFOA. Beide bedrijven hebben eerder de aansprakelijkheid afgewezen. Momenteel bereiden wij met onze advocaat verdere juridische stappen voor.’’

In de gemeenteraad van Dordrecht staat de fabriek vaak op de agenda. Tussen september 2019 en april 2020 stond de fabriek en de uitstoot van GenX in totaal dertien keer op de agenda.

Toch duurde het een tijd voordat de fabriek op de agenda van de gemeenteraad in Dordrecht kwam te staan, zegt Donnie Greve, ex-gemeenteraadslid namens de Fractie Greve: ‘’Toen ik in 2015 in de gemeenteraad van Dordrecht kwam, stapte mijn werkgever naar de kantonrechter en wilde van mij af. Niemand in de gemeenteraad hield zich bezig met DuPont en ons drinkwater, aangezien men beweerde dat de raad daar niet over ging. Dat is natuurlijk niet waar als omwonenden daar klachten van ondervinden. Ook nu nog stoot Chemours 450 kilo GenX per jaar uit naar de lucht. Als de gemeenteraad een Verklaring van Veel Bedenkingen afgeeft, dan kan de bedrijfsvergunning van Chemours niet verlengd worden. Die Teflonplant dient gesloten te worden. PFAS in het bloed beschadigt ons immuunsysteem, schildklier/hormonaal systeem en vermindert de werking van vaccins!”

Ook de gemeente Sliedrecht heeft de fabriek vaak op de agenda staan. ‘’De fabriek staat ongeveer drie à vier keer per jaar op de agenda. De gemeenteraad wordt van de ontwikkelingen in het dossier periodiek op de hoogte gehouden via een logboek. Een enkele keer wordt ook apart voor dit onderwerp een beeldvormende vergadering gehouden’’, zegt Dinand Roza.

‘’Toen ik nog gemeenteraadslid was in Sliedrecht stond de fabriek meerdere keren per jaar en soms zelfs wekelijks op de agenda van de gemeente’’, laat Anton Huijzer, ex-gemeenteraadslid van Sliedrecht, weten. ,,De gemeente Sliedrecht heeft nadat deze was wakker geschud, wat best wel even duurde, voortdurend overleg gevoerd met de provincie, omliggende gemeenten en de directie van Chemours en hierover terug gemeld aan de raad.’’

Voordat Huijzer vertrok als gemeenteraadslid heeft hij nog 50 vragen gesteld met betrekking tot de problemen die Sliedrecht ervaart met Chemours, waaronder over de (papieren) controles bij Chemours. ‘’Schaars specialisme zorgt ervoor dat veel dezelfde mensen vaak betrokken zijn bij vergunningverstrekking, werkwijze en controle op naleving. Dat dit voor het grootste deel op papier wordt gedaan, creëert de mogelijkheid de papieren protocollen op orde te hebben en daarnaast een andere handelswijze toe te passen. Controle daarop is beperkt en er is ook geen toezicht of controle op dubbele betrokkenheid van inspecteurs.’’

Provincie Zuid-Holland

Ook in de provincie Zuid-Holland staat de Chemours regelmatig op de agenda: “Er vindt regelmatig overleg plaats tussen de betrokken gedeputeerden en ambtenaren over de uitvoering van de VTH-taken. Dit gaat over vergunningverlening, toezicht en handhaving. Het overleg vindt plaats met betrokken ambtenaren, Dienst Centraal Milieubeheer Rijnmond Milieudienst Rijmond (DCMR) en de bestuurders van de betrokken gemeenten en het ministerie”, zegt Albertine Stolk, woordvoerder van gedeputeerde Meindert Stolk van de provincie Zuid-Holland.

Verder laat Stolk weten dat er vanuit de buurtbewoners dit jaar nog geen klachten zijn gemeld over de fabriek. Vorig jaar waren er slechts vijf klachten over Chemours met betrekking tot geluid.

Gezondheidsrisico’s

Doordat Chemours tijdens de productie van Teflon gebruik maakt van gevaarlijke stoffen, wordt het bedrijf neergezet als een BRZO-locatie. BRZO staat voor Besluit Risico Zware Ongevallen. De productie van Teflon brengt ook gezondheidsrisico’s met zich mee.

Zo hield het RIVM in 2017 een bloedonderzoek onder omwonenden van de fabriek. Uit dit onderzoek is gebleken dat de concentraties PFOA in het bloed effect heeft gehad op de gezondheid. De inwoners die lang dichtbij de fabriek wonen, hebben meer last van hogere concentraties PFOA in hun bloed dan inwoners die verder van de fabriek wonen of die minder lang in de buurt van de fabriek wonen.

In 2016 was ook aan het licht gekomen dat veel werknemers van Chemours hoge concentraties van PFOA hadden opgelopen. De fabriek heeft dit echter al die tijd verzwegen. ‘’Oud-werknemers worden door Chemours verboden hierover te spreken. Het lijkt erop dat er een soort bonus bestaat die werknemers kregen, maar met een contractuele verplichting tot zwijgen’’, zegt Anton Huijzer.

Controles 

De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) had tot 1 juli 2017 de opdracht om de taken rondom handhaving, toezicht en vergunningverlening bij Chemours uit te voeren. Vanaf 1 juli 2017 heeft de DCMR de opdracht om namens de provincie Zuid-Holland deze taken tot uitvoering te brengen.

Albertine Stolk zegt daarover het volgende: ‘’Dit betekent dat door de DCMR Milieudienst Rijnmond een omgevingsvergunning wordt verleend waarin allerlei eisen zijn gesteld. Milieu-inspecteurs van DCMR houden namens de Gedeputeerde Staten toezicht en controleren of het bedrijf zich aan de regels houdt.’’

Meer betrokken organisaties

Naast onder meer de gemeenten Dordrecht, Sliedrecht en Papendrecht en de provincie Zuid-Holland zijn er nog meer organisaties betrokken bij de vergunningverlening aan de bedrijven en het uitvoeren van controles. Zo heeft Rijkswaterstaat het bevoegd gezag over de Watervergunning en gaat het Waterschap Hollandse Delta (WSHD) over de kwaliteit van het oppervlaktewater. Dit waterschap meet op verschillende meetpunten, waaronder een meetpunt vlakbij Chemours, het PFOA-gehalte.