Als je de voetbalwereld volgt, heb je vrijwel altijd een zwak voor een bepaalde ploeg. De ene club staat je meer aan dan de ander. Je voelt je aangetrokken door de kleine low-budget-provincievereniging of juist door de grote buitenlandse club die honderden miljoenen euro’s pompt in het samenstellen van een kampioensselectie. In Nederland is Ajax de grootste voetbalclub. Zowel in het aantal fans, het budget, de capaciteit van het stadion en de succesvolle historie. Maar hierdoor maakt het Ajax misschien ook wel de meest gehate club van Nederland. De ergernis slaat dan ook snel toe wanneer de Amsterdammers iets meer krijgen dan de concurrenten PSV en Feyenoord. Dat was ook het geval bij het afgelopen seizoen van praatprogramma NOS Studio Voetbal. Op Twitter lieten regelmatig veel voetbalfans van zich horen. Zij vonden dat de focus van de gesprekken in de uitzendingen te vaak op Ajax lag. Maar is dat ook zo? Is Studio Voetbal objectief wat betreft de topclubs Ajax, PSV en Feyenoord?

Hieronder een greep uit de reacties op Studio Voetbal:

Laatste uitzending
Het Eredivisieseizoen kende een even spannend als onverwacht einde. Ajax hoefde enkel te winnen om kampioen te worden, maar speelde gelijk tegen De Graafschap, een tegenstander waar de Amsterdammers normaal gesproken makkelijk van moeten kunnen winnen. De Eindhovenaren wonnen wel en pakten daardoor toch nog de titel. Ook bij Studio Voetbal leken ze niet gerekend te hebben op een kampioenschap voor PSV.

Het gesprek begon met PSV. Zo’n vijf minuten hield dat gesprek aan totdat het oversloeg naar het misgelopen geld van Ajax door niet te winnen. De Amsterdamse ploeg bleef bijna een halfuur onderwerp van gesprek. Daarna weer even PSV, twee en een halve minuut, voordat de rest van de laatste speeldag werd besproken. Sportschrijver Ruud Doevendans vindt het niet logisch om zoveel aandacht aan de verliezer te besteden. “Het feit dat Ajax dit nog uit handen heeft kunnen geven, was heel opvallend, want ze hoefden enkel een op papier eenvoudige wedstrijd te winnen. Maar het mag niet zo zijn dat de verliezer meer belicht wordt dan de ploeg die iets goed doet”, vertelt hij. “De kracht die uitgaat van goede prestaties mag aan bod komen. Maar iedereen ging ervan uit dat Ajax wel even kampioen zou worden. Daarom was misschien de verbazing omtrent het verlies van de recordkampioen groter dan de winst van PSV.”

En dat ook de NOS verwachtte dat Ajax wel kampioen zou worden blijkt uit de afsluitende video die werd getoond. Een eerbetoon aan oud-Ajax-voetballer Hans Boskamp. “Een echte Ajacied”, klinkt het vervolgens ook nog in het fragment. “Alle itempjes waren op Ajax gericht”, zegt Sjoerd Mossou, die bij die uitzending te gast was. “Journalistiek gezien is het het handigst om je voor te bereiden op datgene wat verwacht wordt.” Mossou, tevens sportjournalist van het AD, is het niet eens met de mening van Doevendans, die vindt dat de nadruk meer had moeten liggen op de ploeg die het juist zo goed heeft gedaan. “Het drama lag bij de mislukking van Ajax. Zo steekt de journalistiek ook een beetje in elkaar. Het slechte nieuws wordt vaak overbelicht”, vertelt Mossou. “Al begrijp ik de reacties op social media wel, want het ging wel heel veel over de mislukking in tegenstelling tot het succesverhaal.” Mossou probeerde het gespreksonderwerp halverwege het Ajax-gesprek nog wel te kantelen naar PSV; “Moeten we het nu niet eens over PSV gaan hebben?” Maar tevergeefs. “Ik had wel door dat het veel over Ajax ging. Niet per se dat er ook veel kritiek op zou komen, maar ik vond gewoon dat we het eens over de kampioen moesten gaan hebben. Maar blijkbaar luisterde de rest van de tafel daar niet naar.”

Reactie NOS Sport

De ochtend na de laatste uitzending komt hoofdredacteur Maarten Nooter van NOS Sport met een reactie op NOS.nl. “Het ging om twee verhalen: het verrassende verlies van Ajax en daarmee het even zo verrassende kampioenschap van PSV. Het één was onlosmakelijk met het andere verbonden. Je ontkomt er niet aan om keuzes te maken. We hebben gisteren meer gedaan dan alleen Studio Voetbal. Maar ik kan me best voorstellen dat iemand die alleen heeft ingeschakeld voor Studio Voetbal, de balans vond doorslaan naar de verliezende partij in plaats van de kampioen”, schreef Nooter.

Ook dit zorgde voor veel reacties op Twitter:

Doevendans kan zich vinden in de reacties op Twitter. “Het is toch vreemd dat Maaten Nooter zich op deze manier probeert in te dekken. Er zijn heel veel mensen die alleen naar Studio Voetbal kijken en niet naar de andere uitzending om 19:00 uur”, zegt hij. “Je kunt gewoon niet meer dan een halve uitzending over het verlies van Ajax laten gaan. Hij begrijpt de frustratie van de PSV-supporters hier volgens mij niet.”

Studio Ajax
Misschien zat die laatste uitzending dus niet heel handig in elkaar. Maar het is niet voor het eerst dat er kritiek komt op Studio Voetbal. Zoals ook in een aantal tweets te zien is, wordt vaak het pseudoniem Studio Ajax aan het programma gegeven. Wat dus refereert naar de mening van kijkers die vinden dat NOS Sport teveel op Ajax gericht is. Niet alleen die laatste uitzending dus, maar het hele seizoen door. Voor dit onderzoek is het Studio Voetbal-seizoen in kaart gebracht.

Hieronder ziet u een aantal grafieken. Eén grafiek laat zien wat de verhoudingen zijn tussen de grootste drie Nederlandse voetbalclubs en de drie ploegen die afgelopen seizoen in de topdrie zijn geeïndigd; Ajax, PSV en Feyenoord.

In het hele seizoen ging het in totaal 803 minuten over Ajax, PSV of Feyenoord. Dat is 45% van het totaal aantal uitgezonden minuten. Dat is zonder de extra onderdelen van de uitzendingen zoals de Korte Corner en 61 Jaar Betaald Voetbal.

Hieronder in de grafiek is te zien wat de onderlinge verhoudingen zijn tussen Ajax, PSV en Feyenoord. De grafiek betreft de 803 minuten waarin de topdrie van het afgelopen seizoen wordt besproken in Studio Voetbal.

Verhouding seizoen

Zoals te zien is in de grafiek wordt Ajax meer besproken dan PSV en Feyenoord. PSV is goed voor ongeveer 19%, Feyenoord 31% en Ajax 50%. Misschien niet zo bijzonder aangezien Ajax, zoals eerder gezegd, een grotere aanhang heeft dan PSV en Feyenoord. Maar als er gekeken wordt naar de nieuwswaardigheden van het afgelopen seizoen dan is PSV vooral veel in het nieuws geweest door de slechte seizoensstart en het succes in de Champions League. Al worden de wedstrijden die PSV speelt in het miljoenenbal ook besproken tijdens aparte uitzendingen op de speeldagen op dinsdag of woensdag. Meestal wordt daar nog wel over nagepraat bij Studio Voetbal.

Feyenoord is vooral in het nieuws geweest door het uit de handen laten glippen van de kampioensstrijd. Direct na de winterstop ging het bergafwaards voor de Rotterdammers, maar dat is ook te zien in de gespreksstof van Studio Voetbal. Dat is te zien in onderstaande grafiek, die gaat over de periode in januari waar Feyenoord veel punten verloor en afhaakte in de strijd om het kampioenschap.

Aantal besproken minuten per uitzending

Een aantal dingen vallen op in deze grafiek als de uitslagen erbij worden getoond. Hieronder staan ze:

Resultaten

Zo wordt er in de uitzending na de Klassieker (Ajax – Feyenoord) veel meer aandacht besteed aan Ajax dan aan Feyenoord. Ajax wint in deze wedstrijd dus wordt in dit geval wel meer aandacht besteed aan de ploeg die iets goed heeft gedaan. Iets wat in de uitzending na de kampioenswedstrijd dus niet gebeurde. Maar al met al is duidelijk dat Feyenoord in deze periode veel meer besproken wordt dan Ajax en PSV. Het nieuws ligt namelijk op dat moment ook daar. Totdat deze periode aanbrak, deed Feyenoord nog volop mee om het kampioenschap. Tijdens deze periode is het nieuws dat Feyenoord afhaakt dus het grootst en kan geconcludeerd worden dat dat nieuws ook uitgebreid besproken wordt.

Over het hele seizoen gekeken wordt Ajax dus veel meer besproken dan PSV en Feyenoord. Feyenoord haalt nog een vrij hoog percentage omdat het dus een periode heeft gekend waarin het veel nieuwswaarde creëerde door veel te verliezen. Maar over het algemeen kwam Ajax, met niet veel nieuwswaardigheden, heel vaak aan bod. Is er sprake van subjectiviteit op redacties of ligt de oorzaak ergens anders?

Objectiviteit
Sport is emotie. In ieder geval zijn de supporters emotioneel bij hun club betrokken, maar worden sommige journalisten en analytici er dus ook van verdacht een voorkeur te hebben. Alexander Pleijter, lector Journalistiek en hoofdredacteur De Nieuwe Reporter, schreef al eens over de objectiviteit in de journalistiek en geeft lezingen hierover. Hij merkt dat er niet altijd objectief wordt bericht over sportclubs, al begrijpt hij wel dat het gebeurt. “Het is logisch dat redacties zich meer richten op clubs waar het publiek meer belangstelling voor heeft. Maar het is niet logisch dat Ajax veel meer wordt besproken bij Studio Voetbal dan PSV en Feyenoord”, zegt hij.

Voor Sjoerd Mossou en Ruud Doevendans was het al moeilijk om de reden van subjectiviteit bij Studio Voetbal te benoemen, maar dat geldt ook voor Pleijter. “Het zou aan gespreksleider Tom Egbers kunnen liggen, maar als hij probeert een onderwerp aan te snijden, dan zijn het vaak de gasten aan tafel die ergens anders over beginnen te praten.” Er zijn verschillende sites die alle statistieken per voetbalwedstrijd heel nauwkeurig bijhouden. Zo wordt niet alleen het aantal schoten bijgehouden, maar ook hoeveel passes een bepaalde speler geeft of hoeveel meter een totaal elftal heeft afgelegd. Volgens Pleijter is dit ook een oplossing voor objectief verslaggeven. “Door je te richten op de cijfers kun je heel nauwkeurig zien welke speler wel en welke speler niet goed heeft gespeeld. Dan bestaat daar geen twijfel meer over en zijn bijvoorbeeld de argumenten van analytici wel of niet gegrond”, legt hij uit.

Pleijter denkt wel dat sportredacties proberen zoveel mogelijk de aandacht te versprijden, afgezien van de grote clubs en de nationale sport. “Subjectiviteit in de sport is niet heel erg als het gaat over nationalisme. Als een Nederlander het goed doet in een bepaalde sport, dan wordt daar altijd aandacht aan besteed. Over buitenlandse sporters wordt dan veel minder gepraat. Dat is ook een vorm van subjectiviteit, maar dat is niet erg, omdat niemand erover klaagt”, legt Pleijter uit. “Als je het over voetbalclubs hebt, dan merk je dat Nederlanders daar veel meer verdeeld over zijn. Maar Ajax is in mijn ogen net zo’n grote club als PSV en Feyenoord en verdient daarom niet meer aandacht.”

 

Om subjectiviteit uit te sluiten op sportredacties, zou je van iedere club een fan moeten hebben die als journalist daar werkzaam is

 

Volgens Pleijter is het bijna onmogelijk om uitsluitend objectief over sport te publiceren. “Het is menselijk over dingen te praten die je interesseren. Om subjectiviteit uit te sluiten op sportredacties, zou je van iedere club een fan moeten hebben die als journalist daar werkzaam is.”

Draaiboek
Studio Voetbal heeft een aantal vaste analytici. Zo zit wekelijks oud-voetballer Jan Mulder aan tafel en verschijnen ook vaak oud-voetballers Pierre van Hooijdonk en Jans zoon Youri Mulder, trainers Co Adriaanse en Dick Advocaat en journalisten Willem Vissers, Arno Vermeulen en Sjoerd Mossou. Mossou wordt door veel gebruikers van social media gewaardeerd. Hij legt uit dat er wel voorbereid is op de uitzendingen, maar dat het gesprek zich vaak laat leiden door het moment en het onderwerp wat er op dat moment door een van de gasten op tafel wordt gegooid. “Er is een draaiboek. Maar in dat draaiboek kunnen wij niet kijken tijdens de uitzending. Dat ziet alleen presentator Tom Egbers en de regie achter de schermen”, vertelt hij. Sportschrijver Ruud Doevendans kijkt tegenwoordig steeds minder naar Studio Voetbal. “Ik vind de kwaliteit van het programma niet zo hoog omdat de discussies vaak gebaseerd zijn op onderbuikgevoelens. Zo heeft de ene analyticus meer affectiviteit met Ajax en Pierre van Hooijdonk bijvoorbeeld meer met Feyenoord. Daardoor gaat het gesprek misschien ook vaak over Ajax, omdat zij misschien meer met Ajax hebben”, legt Doevendans uit. Al zegt AD-journalist Mossou dat dat niet voor hem geldt. “Voor mij maakt het niet uit over welke club het gaat. Ik bekijk de sport als journalist, zo objectief mogelijk”, zegt hij. “Mensen gaan complottheorieën bedenken over dat het teveel over Ajax gaat, omdat wij daar meer voor voelen. Ik geloof daar niet zo in.”

Anti-Ajax
Ajax geldt voor zowel PSV als Feyenoord als grootste rivaal. Een overwinning op Ajax betekent voor de Eindhovenaren en Rotterdammers heel veel. De Amsterdammers worden vaak arrogant genoemd. Het feit dat er veel reacties komen op de uitzendingen van Studio Voetbal zou dus ook kunnen komen doordat supporters van PSV en Feyenoord het niet kunnen verkroppen dat hun aartsrivaal zoveel aan bod komt. Zo komt er onder andere een reactie op Twitter van Staf Depla, wethouder van de gemeente Eindhoven. Maar ook van Eindhovens Dagblad-journalist en PSV-clubwatcher Rik Elfrink. Die op Twitter laat weten dat ook hem is opgevallen dat PSV amper aan bod kwam tijdens de laatste uitzending. Ook Richard van den Beld, presentator bij Omroep Brabant, laat van zich horen op Twitter en gooit de hashtag Studio Ajax nogmaals op.

Volgens Alexander Pleijter is het logisch dat er vooral reacties komen uit het PSV-kamp. “Een wethouder van de stad Eindhoven is betrokken bij de stad en alles wat daarbij hoort. Die heeft affectie met PSV en niet met Ajax”, legt hij uit. Als clubwatcher ben je heel erg betrokken bij een club. Net zoveel eigenlijk als een supporter. Je bent dagelijks bij de club en voelt je ongetwijfeld verbonden met die club. Rik Elfrink kijkt ook naar uitzendingen van Studio Voetbal omdat hij misschien wil horen wat er over de club gezegd wordt die hij volgt. Als er dan zoveel over Ajax wordt gepraat en veel minder over PSV, dan merkt hij dat op en wil hij er graag iets van zeggen. Dat is ook een beetje zijn taak als clubwatcher.”

Rik Elfrink voegt daar het volgende aan toe: “Ik probeer iedere wedstrijd en iedere gebeurtenis rondom PSV zo objectief mogelijk te bespreken. Maar ik ben nu eenmaal clubwatcher van PSV en als ik mensen op Twitter zich druk zie maken over die uitzendingen en ik merk zelf ook dat PSV ten opzichte van Ajax weinig aan bod komt, dan bericht ik daarover.”

Voetbal Inside
Iedere maandag en vrijdag is op RTL7 Voetbal Inside (VI) te zien. Samen met Studio Voetbal vormt het de twee grote voetbalpraatprogramma’s van Nederland. In tegenstelling tot het NOS-programma, krijgt Voetbal Inside bij lange na niet zoveel kritiek over zich heen over bepaalde subjectiviteit. Het is ook een heel ander format. De enige overeenkomst van de twee programma’s is dat er af en toe over voetbal wordt gepraat. Maar met René van der Gijp en Johan Derksen aan tafel wijkt het onderwerp vaak ver af van wat er de afgelopen tijd in de voetballerij is gebeurd. Bij dit programma lijkt helemaal geen sprake te zijn van een draaiboek. “Bij VI loopt het gesprek echt zoals de gasten dat willen”, zegt Pleijter.

“VI en Studio Voetbal zijn niet echt te vergelijken als je kijkt naar het type format, maar het zijn allebei voetbaltalkshows. Er zitten totaal andere typen analysten aan tafel bij VI. Daarbij straalt Studio Voetbal veel meer uit dat ze een serieus praatprogramma willen zijn”, gaat Pleijter verder. “Bij VI gaat het sowieso niet altijd over voetbal. Daarom wordt het programma ook niet zo serieus genomen en is er eigenlijk nooit kritiek op hun onderwerpen. Behalve als Johan Derksen een gevoelig onderwerp op tafel gooit er zijn uitgesproken mening over geeft, dan vallen mensen daar nog wel eens over.”

Conclusie
Terug naar de vraag die aan het begin van dit onderzoek gesteld werd; Is Studio Voetbal objectief wat betreft de topclubs Ajax, PSV en Feyenoord? Nee dus. Het onderzoek naar het aantal minuten dat er over de drie teams is gesproken wijst al uit dat de Amsterdamse ploeg veel vaker aan bod komt dan landskampioen PSV en nummer drie Feyenoord. Is dat vreemd? Volgens Ruud Doevendans wel. Hij vindt dat er journalistiek gezien slechte keuzes zijn gemaakt. Studio Voetbal moest in de laatste uitzending meer aandacht geven aan diegene die wat goeds hebben gedaan. PSV dus. En over het hele seizoen was er weinig nieuwswaarde dat betrekking had op Ajax. Sjoerd Mossou vindt juist dat het drama van de laatste uitzending bij Ajax lag en dat het daarom journalistiek gezien wel logisch was om veel over de Amsterdammers te praten. “De perceptie werd niet handig ingevuld”, zei Mossou, waarmee hij refereert naar de extra video’s die getoond werden en allemaal betrekking hadden op Ajax. Echter, in de periode dat Feyenoord het slecht deed in de competitie en het kampioenschap liet glippen, kwamen de Rotterdammers uitgebreid aan bod.

De reacties op social media die gedurende het seizoen kwamen, waren vooral afkomstig van PSV-aanhangers. Dat laat zien dat ook de reactie op de uitzendingen van Studio Voetbal ook niet helemaal objectief was. Maar in dit onderzoek is uitgezocht of de reacties van die mensen op Twitter gegrond waren. Het blijkt dus dat dat wel zo is. Volgens Alexander Pleijter zal objectiviteit in de sportjournalistiek altijd blijven bestaan. “Het is heel moeilijk rekening te houden waar je over praat”, zei hij. “Het is niet mogelijk objectief te kijken naar sporten.”