Er staan meer dan tweeduizend luchtpompen verspreid door Nederland. De geruchten gaan dat deze luchtpompen niet goed functioneren en te weinig lucht in de band stoppen. En dat terwijl onderspanning al jaren een groot probleem in ons land is. Een probleem waar zelfs de overheid met campagnes tijd en geld in stopt. Kloppen de geruchten over het disfunctioneren van luchtpompen?

Het probleem van onderspanning 

“Onderspanning is in principe elke spanning lager dan de spanning geadviseerd door de fabrikant.”

In Nederland rijdt ruim 60 procent van de auto’s met minimaal één band met onderspanning, volgens organisatie Band op Spanning. Deze organisatie heeft als hoofddoel het aanpakken van milieuvervuiling door onderspanning te verminderen. Ook het rapport ‘Monitoring bandenspanning – de tweede monitoringsmeting (2-meting)’ dat begin 2021 gepubliceerd werd in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat kaart dit probleem aan. Uit de meetresultaten blijkt dat 64 procent van de gemeten auto’s ten minste één band heeft met een te lage bandenspanning. Het rapport ziet de bandenspanning als ‘te laag’ wanneer de gemeten spanning minimaal 0,1 bar lager is dan de voorgeschreven spanning.

Milieuadviseur CE Delft heeft in opdracht van Band op Spanning in 2019 onafhankelijk onderzoek gedaan naar het gebruik en de werking van luchtpompen bij tankstations. Hieruit blijkt dat 79 procent van de auto’s die meedoen aan het onderzoek onderspanning in de banden heeft. Ruim de helft van de auto’s heeft na het oppompen van de banden nog steeds onderspanning. Oftewel, slechts één derde lukt het om het probleem van onderspanning op te lossen. Opvallend is daarnaast dat 37 procent van de auto’s wegrijdt met een lagere bandenspanning dan waarmee ze arriveerden. De desbetreffende automobilisten gaven aan dat dit niet hun intentie was.   

Er zijn verschillende oorzaken aan te wijzen voor het probleem van onderspanning, onder andere hoe vaak automobilisten hun bandenspanning zelf controleren. Er is echter nooit concreet onderzoek gedaan naar de rol die de luchtpompen bij tankstations hebben. Zijn deze wel gebruiksvriendelijk genoeg? Geven de luchtpompen wel genoeg lucht? En wie ziet er eigenlijk op toe dat de apparaten naar behoren werken? Oftewel, welke rol spelen de luchtpompen in het probleem van onderspanning? 

De leveranciers

Er zijn drie leveranciers binnen Nederland die luchtpompen leveren: Savan Waalwijk, Hansa Service en Air Serv. In principe is het bedrijf verantwoordelijk voor het eigen product. Hierop zijn regels van toepassing voor wat betreft consumentenbescherming. De Autoriteit Mens en Markt (ACM) ziet hierop toe.

Savan Waalwijk en Hansa Service werken met hetzelfde ‘onderhoudsmodel’. Beide leveranciers onderhouden de verkochte luchtpompen alleen als de klant dit wil. In dat geval worden afspraken hierover vastgelegd in een contract. “Sommige klanten bellen alleen als er iets mis is; andere klanten laten de luchtpompen elk jaar checken”, geeft een medewerker van Savan Waalwijk aan. Bij zo’n controle worden alle onderdelen gecheckt en wordt er gecontroleerd of de luchtpomp het naar behoren doet. De onderhoudsbeurten gaan er bij Hansa hetzelfde aan toe. Het geld wat automobilisten betalen om gebruik te maken van de luchtpomp gaat bij beide leveranciers naar de klant die de luchtpomp heeft aangeschaft.  

Air Serv is veruit de grootste leverancier van luchtpompen en domineert de markt in Nederland. Het bedrijf heeft zo’n 2600 pompen door heel Nederland staan. Directeur Nick Janssen legt uit dat het bedrijf met een exploitatiemodel werkt. “Dit model is erg belangrijk.” Air Serv zorgt hierbij voor de luchtpompen. De klant biedt hiervoor een plek en elektriciteit aan. Om de drie maanden krijgt de klant hier een compensatie voor. 

Het geld wat automobilisten betalen om gebruik te maken van de luchtpomp gaat naar Air Serv. Het bedrijf is er gebaat bij de pompen goed te laten werken, want als de pomp het niet (goed) doet dan heeft ze geen inkomsten. “De gebruiker moet op ons kunnen rekenen,” aldus Janssen. Om de drie weken tot drie maanden worden de luchtpompen onderhouden. Dit ligt aan de mate dat de luchtpomp wordt gebruikt 

Hoe je correct gebruik maakt van een luchtpomp

Om een luchtpomp op de juiste manier te gebruiken dien je een aantal stappen te doorlopen. Deze stappen staan in bijna alle gevallen uitgelegd op de luchtpomp zelf middels een korte gebruiksaanwijzing.

STEL DE JUISTE SPANNING IN. DRUK DE NIPPEL OP HET VENTIEL. WACHT TOT DE PIEPTOON, DE BAND IS OP DE JUISTE SPANNING. 

Om deze handelingen uit te voeren is het van belang dat het aantal bar voor in de band correct wordt ingevoerd op de automaat. Er zijn verschillende manieren om erachter te komen wat de juiste waarde is voor de banden van de betreffende auto. In het instructieboekje van de auto staat het altijd vermeld, mits de originele banden en velgen nog onder de auto zitten. Anders zijn deze cijfers niet meer aan de orde. 

Een andere optie is het raadplegen van de bandenspanningstabel op de automaat. Niet alle pompen beschikken over deze tabel. Hierop is precies per auto af te lezen hoeveel bar er in de banden moet.

De meest betrouwbare optie is het kijken op de desbetreffende autoband. Op de band zelf staat altijd de adviesspanning, vaak in PSI (pound-force per square inch). Dat is om te rekenen naar bar. Sommige automaten hebben deze functie zelf. 

Gebruiksvriendelijkheid 

Een luchtpomp bij tankstations is een product waar de consument zelf gebruik van kan maken, zonder enige hulp of toezicht van een medewerker. Hier zou het dus kunnen voorkomen dat zaken niet helemaal helder zijn. Na verschillende pomphouders gesproken te hebben blijkt dat de meningen daarover verdeeld zijn: de ene pomphouder vertelt dat het logisch werkt en niet mis kan, de andere krijgt met enige regelmaat vragen binnen van klanten. Toch blijkt uit onderzoek bij de tankstations dat er over het algemeen weinig vragen binnenkomen over de luchtpompen. De vragen die binnenkomen gaan vooral over de juiste bandenspanning. Dit zou dus te maken kunnen hebben met het ontbreken van een bandenspanningstabel bij de pomp. Ook uit een enquête onder dertig automobilisten blijkt dat de meerderheid weet hoe een luchtpomp werkt. Ook wordt het door de meerderheid als een gebruiksvriendelijk apparaat gezien.

Vindt u een luchtpomp gebruiksvriendelijk?
Weet u hoe een luchtpomp werkt?

Steekproef 

Drie garagebedrijven over luchtpompen bij tankstations: 

“Ze zijn niet altijd even goed gekalibreerd.”  

                                                                                              Profile  

“Mensen pompen hun banden op bij deze automaten, vervolgens rijden ze alsnog weg met een verkeerde bandenspanning.”   

                                                                                       – Vakgarage Muzenberg 

“Er is bijna geen een meter die klopt.”

                                                                                           – Jutten Bandenservice

Om erachter te komen of luchtpompen daadwerkelijk minder lucht in een band leveren dan dat de display aangeeft, hebben we zelf een steekproef opgezet. Tien luchtpompen zijn uitvoerig onderzocht op werking en de staat waarin ze verkeerde. De steekproef is gedaan met een extern apparaatje: de Carpoint Digitale Bandenspanningsmeter. Hiermee hebben we direct na het pompen gecheckt hoeveel lucht er daadwerkelijk in de band zit. 

Het onderzoek laat zien dat bij negen van de tien tankstations de waardes niet overeenkomen met het op de automaat aangegeven aantal bar. Dit varieert van 0,04 tot 0,1 bar. Met 0,1 bar verschil kom je voor een voorband (2,1 bar) uit op een percentage van 4,76% van de gehele bandenspanning. We kunnen dus stellen dat de pompen minder lucht leveren dan ze aangeven op de display. De vraag blijft wel: in hoeverre is dit een probleem? Is dit een groot percentage of is het verwaarloosbaar?  

Reacties 

“Voorop staat dat je bij voorkeur nul bar afwijking wilt”, aldus een woordvoerder van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Air Serv geeft aan dat luchtpompen helemaal niks mogen afwijken. “We stellen hem op één honderdste gelijk”, zegt directeur Janssen. Air Serv ijkt haar pompen twee keer per jaar.  

Er zijn echter geen wettelijke eisen of richtlijnen voor de marge dat een luchtpomp mag afwijken. De nauwkeurigheid hangt af van de gebruikte luchtpomp en van het onderhoudscontract van de tankstationhouder en de bandenpompleverancier. In het onderhoudscontract wordt neergelegd hoe frequent onderhoud en ijking van de bandenpomp gebeurt.

Er zijn wel Europese regels waar bandenspanningsapparatuur aan moet voldoen. Deze apparatuur valt in de categorie ‘drukvaten van eenvoudige vorm’, die moeten voldoen aan de CE-markering eisen volgens richtlijn 2014/29. Deze eisen betreffen overigens geen nauwkeurigheidseisen, aldus het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. 

De twee andere luchtpompleveranciers, Hansa Service en Savan Waalwijk hanteren een marge van 0,1 bar. Bij navraag bij enkele bandengarages blijkt dat een afwijking van 0,1 bar (of lager) “eigenlijk verwaarloosbaar” is. Ook VACO, de branchevereniging voor de banden- en wielenbranche, vindt dat 0,1 bar geen naam mag hebben. “Het zou ideaal zijn als luchtpompen helemaal zouden kloppen, maar de ideale wereld bestaat niet.”

 

Geschreven door Berke Hoogenveen en Thijn Cannemeijer