De chemische fabriek Chemours in Dordrecht is onder de inwoners van de stad en omgeving al jarenlang onderwerp van discussie vanwege de uitstoot van GenX en in het verleden PFOA. Dit bedrijf produceert Teflon, een soort plastic dat vooral gebruikt wordt voor de productie van antiaanbaklagen in pannen.

Door: Max de Kok & Merel de Koning

Chemours maakt bij haar productieproces gebruik van PFAS. Dit is een verzamelnaam voor poly- en perfluoroalkyl stoffen. Deze stoffen zijn door de mens gemaakt en kunnen een negatief effect hebben op het milieu en de gezondheid van mensen. Tot 2012 maakte Chemours onder andere gebruik van de stof PFOA, behorend tot de PFAS. Het gebruik van deze stof is inmiddels verboden.

Waarom PFOA precies verboden is, wordt uitgelegd in deze link: https://infogram.com/waarom-is-pfoa-verboden-1h8n6m3l5qmqj4x?live

De fabriek heeft de stof PFOA vervangen door een stof die zij de naam FRD hebben gegeven. Deze stof wordt gebruikt in GenX-processen en is minder schadelijk dan PFOA.

Gemeenten

In de gemeenteraad van Dordrecht staat de fabriek vaak op de agenda. Tussen september 2019 en april 2020 stond de fabriek en de uitstoot van GenX in totaal dertien keer op de agenda.

Toch duurde het een tijd voordat de fabriek op de agenda van de gemeenteraad in Dordrecht kwam te staan. ‘’Toen ik in 2015 in de gemeenteraad van Dordrecht kwam, stapte mijn werkgever naar de kantonrechter en wilde van mij af. Niemand in de gemeenteraad hield zich bezig met DuPont en ons drinkwater, aangezien men beweerde dat de raad daar niet over ging. Dat is natuurlijk niet waar als omwonenden daar klachten van ondervinden. Ook nu nog stoot Chemours 450 kilo GenX per jaar uit naar de lucht”, vertelt Donnie Greve, ex-gemeenteraadslid namens de Fractie Greve. ,, Als de gemeenteraad een Verklaring van Veel Bedenkingen afgeeft, dan kan de bedrijfsvergunning van Chemours niet verlengd worden. Die Teflonplant dient gesloten te worden. PFAS in het bloed beschadigt ons immuunsysteem, schildklier/hormonaal systeem en vermindert de werking van vaccins!”

Naast de gemeente Dordrecht heeft ook de gemeente Sliedrecht de fabriek vaak op de agenda staan. ‘’De fabriek staat ongeveer 3 à 4 keer per jaar op de agenda. De gemeenteraad wordt van de ontwikkelingen in het dossier periodiek op de hoogte gehouden via een logboek. Een enkele keer wordt ook apart voor dit onderwerp een beeldvormende vergadering gehouden’’, zegt Dinand Roza. Roza is werkzaam als beleidsmedewerker milieu namens de Gemeente Sliedrecht.

‘’Toen ik nog gemeenteraadslid was in Sliedrecht stond de fabriek meerdere keren per jaar en soms zelfs wekelijks op de agenda van de gemeente’’, laat Anton Huijzer, ex-gemeenteraadslid van Sliedrecht, weten. ,,De gemeente Sliedrecht heeft nadat deze was wakker geschud, wat best wel even duurde, voortdurend overleg gevoerd met de provincie, omliggende gemeenten en de directie van Chemours en hierover terug gemeld aan de raad.’’

Voordat Huijzer vertrok als gemeenteraadslid heeft hij nog 50 vragen gesteld met betrekking tot de problemen die Sliedrecht ervaart met Chemours, waaronder over de (papieren) controles bij Chemours. ‘’Schaars specialisme zorgt ervoor dat veel dezelfde mensen vaak betrokken zijn bij vergunningverstrekking, werkwijze en controle op naleving. Dat dit voor het grootste deel op papier wordt gedaan, creëert de mogelijkheid de papieren protocollen op orde te hebben en daarnaast een andere handelswijze toe te passen. Controle daarop is beperkt en er is ook geen toezicht of controle op dubbele betrokkenheid van inspecteurs.’’

De Gemeente Dordrecht werkt samen met de gemeenten Papendrecht en Sliedrecht om de uitstoot van Chemours te verlagen. ‘’De gemeente Sliedrecht adviseert op de vergunningaanvragen van het bedrijf en brengt zienswijzen in op ontwerpbesluiten. Zo nodig wordt beroep ingesteld tegen verleende vergunningen. De gemeente heeft daarbij de focus op gezondheids- en veiligheidsaspecten en doet dit samen met de gemeenten Dordrecht en Papendrecht’’, vertelt Dinand Roza. ,,Daarnaast loopt er een civielrechtelijke aansprakelijkheidsprocedure tegen de bedrijven DuPont en Chemours vanwege de schade die de gemeenten Sliedrecht, Dordrecht, Papendrecht en (later) Molenlanden lijden door de jarenlange uitstoot van PFOA. Dit heeft de bodem verontreinigd, waardoor de gemeenten extra kosten moeten maken in onderzoek en problemen ondervinden bij hergebruik van grond vanwege een te hoog gehalte aan PFOA. Beide bedrijven hebben eerder de aansprakelijkheid afgewezen. Momenteel bereiden wij met onze advocaat verdere juridische stappen voor.’’

“DuPont heeft de Teflonplant overgedragen aan Chemours en erkent geen enkele aansprakelijkheid. Laat staan de gemeente Dordrecht’’, zegt Donnie Greve.

Inwoners

De inwoners van Dordrecht en omliggende gemeenten kijken al jarenlang negatief naar de werkzaamheden bij Chemours, blijkt uit een Moodonderzoek van de Burenraad DuPont en Chemours. Het bedrijf wordt gezien als een groot en sterk bedrijf dat chemische stoffen zoals Teflon produceren. Omwonenden vinden het bedrijf niet transparant en ze zijn van mening dat er continu grenzen worden opgezocht van de wet- en regelgeving op het gebied van uitstoot van chemische stoffen.

Verder reageren een aantal buurtbewoners op de uitstoot die wordt veroorzaakt door Chemours:

Max de Kok | Onderzoeksredactie

Ook verschillende partijen binnen de getroffen gemeenten merken dat het probleem van Chemours leeft onder de bewoners. ‘’Er zijn bewoners die zich zorgen maken over de uitstoot en wat dat doet met hun gezondheid. Niet alleen wat er door de lucht naar ze toekomt maar ook wat er in de bodem zit en mensen via de voedselketen binnen kunnen krijgen. Als er klachten binnenkomen dan is dat meestal naar aanleiding van een incident. Normaal gesproken moeten milieuklachten worden gemeld bij de omgevingsdienst, in dit geval de DCMR in Schiedam, omdat het hier om een Besluit Risico’s Zware Ongevallen (BRZO)-bedrijf gaat’’, vertelt Dinand Roza.

“Wij horen verontrustende geluiden vanuit de fabriek. De Partij voor de Dieren vindt dat de productie, het gebruik en de lozing van GenX zo snel mogelijk moet worden verboden”, zeggen Irma van Herwijnen en Danielle Vol namens de Partij voor de Dieren Werkgroep Dordrecht.

Provincie

Albertine Stolk, woordvoerder van gedeputeerde Meindert Stolk van de provincie Zuid-Holland, laat weten dat er in 2021 nog geen klachten zijn gemeld over de fabriek. In 2020 waren er slechts een vijftal klachten met betrekking tot geluid. Toch staat ook in de provincie Zuid-Holland de fabriek regelmatig op de agenda: “Er vindt regelmatig overleg plaats tussen de betrokken gedeputeerden en ambtenaren over de uitvoering van de VTH-taken”, zegt Stolk. ,,Dit gaat over vergunningverlening, toezicht en handhaving. Het overleg vindt plaats met betrokken ambtenaren, Dienst Centraal Milieubeheer Rijnmond Milieudienst Rijmond (DCMR) en de bestuurders van de betrokken gemeenten en het ministerie.”

Hoge concentraties PFOA

In 2016 was aan het licht gekomen dat veel werknemers van Chemours hoge concentraties van PFOA hadden opgelopen. De fabriek heeft dit al die tijd verzwegen. ‘’Oud-werknemers worden door Chemours verboden hierover te spreken. Het lijkt erop dat er een soort bonus bestaat die werknemers kregen maar met een contractuele verplichting tot zwijgen’’, zegt Anton Huijzer.

Meer betrokken organisaties

Naast de gemeenten Dordrecht, Sliedrecht en Papendrecht en de provincie Zuid-Holland zijn er nog meer organisaties betrokken bij de vergunningverlening aan de bedrijven en het uitvoeren van controles. Zo heeft Rijkswaterstaat het bevoegd gezag over de Watervergunning en gaat het Waterschap Hollandse Delta (WSHD) over de kwaliteit van het oppervlaktewater. Dit waterschap meet op verschillende meetpunten, waaronder een meetpunt vlakbij Chemours, het PFOA-gehalte.

Toch doet de fabriek haar best om de omgeving zo veilig en schoon mogelijk te houden. Volgens de website van DuPont hanteren ze zeer strenge veiligheidseisen om mens en natuur te beschermen. Zowel voor het bewaken van de veiligheid in productieprocessen, als bij de dagelijkse werkzaamheden heeft DuPont gecertificeerde procedures, meldt de website. Zo zijn ISO-9001 (kwaliteit) en ISO-14001 (milieu) gecertificeerd.

Vanwege de aanwezigheid van gevaarlijke stoffen is de fabriek aangewezen als een BRZO (Besluit Risico Zware Ongevallen) locatie. Samen met Chemours, de vergunninghouder van de locatie, voert DuPont veiligheidsoefeningen uit in nauwe samenwerking met de lokale brandweer. DuPont en Chemours hebben ook een eigen bedrijfsbrandweer, met professionele brandweerlieden en de modernste voertuigen.

Controles 

Sinds 1 juli 2017 voert de DCMR in opdracht van de provincie Zuid-Holland taken rondom vergunningverlening, toezicht en handhaving uit bij de bedrijven Chemours en DuPont. Ze delen een industrieterrein en zijn in werking onder één vergunning.

Tot 1 juli 2017 werden die taken uitgevoerd door de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ). De provincie is verantwoordelijk voor toezicht en handhaving voor de veiligheid.

De DMCR stelt onderzoek in bij incidenten bij bedrijven en meldingen van overlast, als de regels niet worden nageleefd treden ze handhavend op in overeenstemming met de Landelijke Handhavingstrategie. Albertine Stolk zegt daarover: ‘’Dit betekent dat de DCMR Milieudienst Rijnmond, namens de Gedeputeerde Staten, een omgevingsvergunning verleent waarin allerlei eisen zijn gesteld. Milieu-inspecteurs van DCMR houden namens de Gedeputeerde Staten toezicht en zij controleren of het bedrijf zich aan de regels houdt.’’

Na 2013 is DuPont afgesplitst en verder gegaan onder de namen Chemours en Dow. In het voorjaar van 2018 hebben DuPont en Chemours ieder een aanvraag voor een nieuwe vergunning ingediend. Momenteel beoordeelt DMCR of de aanvragen voldoen aan de geldende wetten en regels en zal naar verwachting in 2021 tot verlening van drie aparte vergunningen met daarin voorschriften.

FRD en E1

De stoffen die in het GenX-proces vrijkomen zijn FRD (naar het water en de lucht) en E1 (naar de lucht). Deze stoffen kunnen op verschillende manieren in het milieu en uiteindelijk in het menselijk lichaam terechtkomen. Dat kan bijvoorbeeld door inademing of het eten/drinken van producten die sporen van die stoffen bevatten. Inmiddels is gebleken dat FRD ook schadelijk is voor de gezondheid. De emissie van deze stof naar de lucht en de lozing van deze stof via de riolering worden sterk verminderd door Chemours.

Het RIVM is verantwoordelijk voor onafhankelijk, wetenschappelijk onderzoek op het gebied van Volksgezondheid en Zorg. Zij hadden al vrij snel hun twijfels over de mogelijke gezondheidseffecten van FRD en E1. Hierdoor heeft de provincie Zuid-Holland de vergunning aangescherpt sinds 6 juni 2017. De hoeveelheid FRD en E1 die naar de lucht uitgestoten mag worden is aanzienlijk verlaagd, evenals de FRD die geloosd mag worden op het water.

In 2018 heeft de provincie een ingenieursbureau gevraagd een studie te doen naar de technische en economische haalbaarheid van het verminderen van de uitstoot van fluorkoolwaterstoffen door Chemours. Volgens deze studie kan Chemours met behulp van geavanceerde technieken de uitstoot van de meeste fluorkoolwaterstoffen met ongeveer 99 procent verminderen.

In een persbericht heeft Chemours aangegeven een reductie van 99 procent in 2030 te kunnen bereiken ten opzichte van 2018. De provincie Zuid-Holland is op basis van de studie van mening dat deze reductie al per 2025 haalbaar is. De provincie heeft de vergunning opnieuw aangepast om daarmee vanaf 2021 de vergunde emissies van Chemours significant te reduceren. Voor de emissies naar de lucht van FRD is voorgeschreven dat deze per 1 januari 2021 verlaagd worden met 99 procent ten opzichte van de voorheen vergunde jaarvrachten. Echter is Chemours tegen deze vergunning in beroep gegaan waardoor een deel van de aangescherpte voorschriften niet in werking treedt voordat de rechter uitspraak heeft gedaan.

Gezondheidsrisico’s

In 2017 heeft het RIVM de resultaten gedeeld van een bloedonderzoek onder omwonenden van de fabriek. Uit het onderzoek is gebleken dat de concentraties PFOA in bloed gezondheidseffecten heeft veroorzaakt. Omwonenden die lang dichtbij de fabriek wonen hebben hogere concentraties PFOA in hun bloed dan bewoners die verder weg wonen of minder lang in de omgeving wonen. In een eerdere risicoschatting van het RIVM uit 2016 is berekend dat de grenswaarde voor de stof langdurig is overschreden.

Hoewel in verschillende epidemiologische studies niet kan worden vastgesteld dast ongewenste veranderingen een direct gevolg is van blootstelling aan PFOA, laten de studies wel relaties zien tussen diverse ongewenste veranderingen en de PFOA concentratie in bloed. De veranderingen in het lichaam waarvoor de meeste zekerheid bestaat over de relatie met PFOA zijn verhoging van cholesterol, toename van leverenzymen in bloed en verlaging van het geboortegewicht.

Over een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, schildklierziekten, nier- en testiskanker, verminderde vaccinatierespons en verhoogd urinezuur bestaat meer onzekerheid over de relatie met PFOA concentratie in bloed.