Manouk Anakotta en Evie Hendriks

De YouTube-video’s, podcasts, blogs, TikTokfilmpjes en Instragramberichten over de anticonceptiepil stapelen zich op. Vrouwelijke influencers lijken massaal te stoppen met de anticonceptiepil en delen hun ervaringen hierover.

Kijk hier wat jij kunt vinden over de anticonceptiepil…

Naast tientallen video’s van influencers die vertellen te stoppen met de pil maakt een simpele zoekopdracht over de anticonceptiepil ook duidelijk dat het gebruik ervan al jaren afneemt. De pil is nog steeds het meest gebruikte anticonceptiemiddel maar het gebruik daalt wel.

Zo is het aantal gebruikers tussen de 16 en 49 jaar tussen 2014 en 2020 met zes procentpunten gedaald. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau Statistiek (CBS). Ook blijkt uit die cijfers dat het gebruik van de pil het meest is gedaald onder de leeftijdscategorie 16 tot 20 jaar. Hiervan slikte 59,8 procent in 2014 de anticonceptiepil tegenover 45,3 procent in 2020. Opvallend is dat dit een leeftijdscategorie is waarin het merendeel nog niet zwanger wil worden. Ook komen 16 tot 20-jarige veel in aanraking met sociale media en influencers.

“Sommige jonge meiden willen meer controle over hun eigen lichaam.”

Ineke van der Vlugt – Kenniscentrum Rutgers

Volgens Ineke van der Vlugt van Kenniscentrum Rutgers houdt de daling onder jonge leeftijd verband met een aantal veranderingen. “Veel jongeren beginnen tegenwoordig later aan seks, hebben meer interesse in langer werkende anticonceptie of kiezen voor een niet-hormonale methode vanwege bijwerkingen of vanuit de behoefte om meer controle te krijgen over hun eigen lichaam”, stelt de anticonceptie-expert in een artikel van Trouw. Zo is het gebruik van het spiraaltje onder seksueel ervaren meisjes tot de 25 jaar van 2012 tot 2017 gestegen met 5 procent. Dat blijkt uit cijfers van Kenniscentrum Rutgers.

Van der Vlugt sluit daarentegen niet uit dat deze daling ook iets te maken heeft met de invloed van influencers. Want in hoeverre hebben Nederlandse influencers invloed op het gebruik van de anticonceptiepil bij mensen tussen de 15 en 25 jaar oud?

Uitspraken in video’s veelal gebaseerd op feiten
Om die vraag te beantwoorden moet er eerst gekeken worden naar welk beeld influencers schetsen van de anticonceptiepil in hun video’s. Fontys Hogeschool Journalistiek (FHJ) analyseerde de top vijf meest bekeken video’s over stoppen met de anticonceptiepil.

Bekijk hier de top vijf meest bekeken video’s over de anticonceptiepil…

Manouk Anakotta | Onderzoeksredactie

Alhoewel meerdere onderzoekers zich zorgen maken over het beeld dat influencers kunnen vormen van een bepaald product (bijvoorbeeld alcohol), blijkt uit de analyse van FHJ dat meer dan de helft van de uitspraken die influencers doen over de anticonceptiepil in hun video’s kloppen. FHJ legde een aantal uitspraken uit de meest bekeken video’s voor aan Barbara Havenith, gynaecoloog bij de Hormoonpoli en schrijfster van het boek ‘Hormoonbalans voor vrouwen’.

In deze video verklaart gynaecoloog Barbara Havenith uitspraken die influencers in hun video’s doen.

Ook blijkt uit de analyse van FHJ dat sommige influencers video’s over hun persoonlijke ervaring met de pil maken vanuit een behoefte aan voorlichting. Zo stellen drie van de vijf influencers in de geanalyseerde video’s dat huisartsen te weinig voorlichting geven over de anticonceptiepil.

Het Nederlandse Huisartsen Genootschap laat de redactie weten niet te reageren op deze beweringen en bijbehorende vragen. Wel verwijst het genootschap door naar thuisarts.nl en naar richtlijnen voor een huisartsenconsult over de anticonceptiepil. Hierin staat dat huisartsen alle anticonceptiemiddelen en de voor- en nadelen daarvan moeten bespreken met de cliënt.

Expertisecentrum seksualiteit Rutgers heeft in 2021 onderzoek gedaan naar hoe een huisartsenconsult over de anticonceptiepil in de praktijk verloopt. Rutgers concludeert in het rapport dat er ruimte voor verbetering is voor een huisartsenconsult.

Bewustzijn van voorbeeldfunctie
Influencers delen naast hun persoonlijke ervaringen dus ook feiten in hun video’s. Inspirator en influencer Linda de Munck deelt sinds 2016 video’s over persoonlijke ervaringen op seksueel en lichamelijk gebied op sociale media. Linda deelde een video over stoppen met de anticonceptiepil. Daarvoor deed zij niet speciaal research, maar ze maakt wel de afweging of de bron die zij aanhaalde betrouwbaar is.

Bekijk in deze video hoe Linda denkt over haar invloed op haar volgers…

In gesprek gaan over de anticonceptiepil
Influencer Linda de Munck is zich dus bewust van een bepaalde voorbeeldfunctie. In hoeverre denken 15 tot 25-jarige zelf dat zij beïnvloed worden door video’s over de anticonceptiepil?

Uit een enquête van FHJ onder 243 respondenten tussen de 15 en 25 jaar oud blijkt dat 62 procent van de respondenten content (filmpjes, artikelen, post, etc.) heeft gezien over de anticonceptiepil. Van die groep is 71 procent na het bekijken van de content in gesprek gegaan met anderen hierover.

Ook heeft 46 procent na het zien van content extra informatie opgezocht over de anticonceptiepil. Andere acties worden na het zien van de content iets minder ondernomen. Die groep bestaat uit 21 procent.

Hieronder zie je de resultaten uit de enquête…

Manouk Anakotta | Onderzoeksredactie

Ana Luca, Romy en Emma hebben gereageerd op de enquête van FHJ. De drie meiden herkennen de invloed van influencers. Zij zijn na het zien van content over de anticonceptiepil gaan nadenken over hun eigen anticonceptiepilgebruik. Zo dacht Romy na het zien van een video van een influencer: Wat stop ik eigenlijk in mijn lichaam als ik de pil slik?

 Bekijk in deze video de persoonlijke verhalen van Ana Luca, Romy en Emma

Positieve invloed maar ook risico’s
Sabine Klaver is psycholoog en maker van de podcast PsychoLogische podcast. Dr. Hanneke Hendriks is communicatiewetenschapper aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hendriks deed samen met andere experts onderzoek naar het positieve beeld dat influencers schetsen van alcohol in hun content.

Dat baart de communicatiewetenschapper zorgen, omdat influencers een invloed kunnen hebben op het gedrag van jongeren. Toch denken psycholoog Klaver en dokter Hendriks dat influencers ook een positieve invloed kunnen hebben, met name op het gebruik van de anticonceptiepil. Maar risico’s sluiten zij niet uit.

Sabine Klaver

©Suzanne Klaver

Worden anticonceptiepilgebruikers tussen de 15 en 25 jaar beïnvloed door content van influencers?
“Binnen de leeftijdscategorie 15 tot 25 jaar zitten jongeren veel op sociale media. Daardoor zien zij veel content van influencers. Vaak geldt dat, hoe langer je iemand volgt hoe meer je deze persoon gaat vertrouwen. Betrouwbaarheid van de influencers en de hoeveelheid aan content die je ziet zijn belangrijke factoren bij beïnvloeding.

Als jij een vertrouwd gevoel bij een influencer ervaart omdat je diegene al weken of maanden volgt, neem je ook sneller iets aan als diegene iets beweert. Toch denk ik niet dat mensen direct stoppen met de anticonceptiepil op het moment dat zij een video zien maar zij zullen zeker gaan nadenken over hun eigen situatie.”

Vindt u deze video’s van influencers een goede zaak?
“Ik denk dat praten over dingen altijd beter is dan helemaal niet praten. Video’s van influencers waarin zij vertellen over hun ervaringen met de anticonceptiepil kunnen anderen aansporen hier ook over te praten. En dat is een positief effect.

Toch zit er ook een gevaar aan. De influencers zijn namelijk geen experts maar hun volgers kunnen dat wel denken. Het is daarom van belang dat influencers duidelijk aangeven dat het een persoonlijke ervaring is en dat zij geen experts zijn.”

Hanneke Hendriks

Hanneke Hendriks

Worden anticonceptiepilgebruikers tussen de 15 en 25 jaar beïnvloed door content van influencers?
“Jongeren zien influencers vaak als een vriend of vriendin of in ieder geval als ‘gelijkend aan hen’. Ook zijn jongeren vaak op zoek naar hun identiteit waardoor meningen van vrienden en dus ook van influencers een invloed kunnen hebben op hun gedrag.

Toch denk ik dat het gedrag in het geval van het anticonceptiepilgebruik niet drastisch verandert na het zien van een video. Dit zijn toch keuzes waar je langer over nadenkt. Maar het kan zeker een optelsom veroorzaken. Iemand ziet een video van een influencer, wordt aan het denken gezet, daardoor verandert iemands mening over de pil er spelen misschien andere klachten een rol en uiteindelijk besluit iemand dan om te stoppen met de anticonceptiepil.”

Vindt u deze video’s van influencers een goede zaak?
“Als deze video’s het gevolg hebben dat jongeren gaan praten over taboeonderwerpen zoals de keerzijde van de anticonceptiepil dan lijkt me dat erg mooi. En dat heeft een positief effect. Toch zijn er ook risico’s. Want als influencers heel veel invloed hebben terwijl zij geen deskundigen zijn, kunnen zij verkeerde informatie doorgeven.

Nu denk ik niet dat influencers een gevaar willen vormen voor hun volgers. Dus er liggen zeker kansen voor influencers om hun volgers positief te beïnvloeden als zij persoonlijke verhalen vertellen maar ook verwijzen naar betrouwbare bronnen voor aanvullende informatie.”

Aanzetten tot nadenken
Uit onderzoek van FHJ blijkt dat influencers anticonceptiepilgebruikers kunnen beïnvloeden. Deskundigen zijn het echter eens met volgers en influencers zelf dat de content over de anticonceptiepil geen doorslaggevend effect heeft. Na het zien van een video stoppen volgers niet direct met de anticonceptiepil, maar volgers gaan zeker nadenken over hun anticonceptiepilgebruik.

En dat is een positief effect volgens psycholoog Sabine Klaver. “Video’s van influencers waarin zij vertellen over hun ervaringen met de anticonceptiepil kunnen anderen aansporen hier ook over te praten.”

 

Verantwoording:

  • Alle aangehaalde cijfers die de redactie zelf niet heeft verzameld zijn vermeld met bronvermelding.
  • De redactie heeft meerdere malen contact gezocht met Kenniscentrum Rutgers om Ineke van der Vlugt te spreken maar dat mocht niet baten. De redactie heeft daarom besloten om Ineke van der Vlugt te citeren uit een artikel van Trouw met bronvermelding.
  • De gehele analyse op de vijf meest bekeken YouTubevideo’s is bij de redactie bekend en kan op verzoek worden vrijgegeven.
  • Resultaten van de enquête zijn bekend bij de redactie maar worden uit privacyoverwegingen niet gepubliceerd. In totaal hebben 281 mensen gereageerd, maar voor dit onderzoek zijn de 15 tot 25-jarigen eruit gefilterd.