Het is de zomer van 1971. Vanaf de Noordzee zendt Radio Veronica een obscuur rockbandje uit de Verenigde Staten uit. In de Top 40 staan de Rolling Stones op 1, met Brown Sugar. En met The Doors, Cat Stevens en Janis Joplin hoog in de lijst is de rockmuziek goed vertegenwoordigd in ‘s lands meest prestigieuze hitlijst. Pinkpop is nog maar aan zijn tweede editie toe, maar dat jaar zien ruim 16.000 mensen rockbands als Fleetwood Mac, Shocking Blue en Focus.

Door: Emma Meijer en Tijn van der Muuren
Foto’s/Illustraties: Pixabay

Hoe anders is dat nu. ‘Rock is dood’, zei Gene Simmons, bassist van hardrockband KISS in 2014. ‘En het gaat niet om een natuurlijke dood. Nee, het genre is vermoord.’ Hoewel Pinkpop met een line-up van grotendeels rockmuziek nog ieder jaar duizenden bezoekers trekt en de Top 2000 inmiddels de populairste kerst- en oudejaarsactiviteit geworden is, zit er in de woorden van Simmons wel een kern van waarheid. Beginnende rockbands spartelen tegenwoordig in het vaarwater van de hiphop- en dancetankers.

Dat ziet ook muziekjournalist Jasper van Vugt. Hij volgt de muziekindustrie al bijna twintig jaar op de voet en ziet de popwereld constant veranderen. ‘Popmuziek is altijd in ontwikkeling. Dat is logisch, want bands en artiesten zoeken altijd naar nieuwe manieren om zichzelf te onderscheiden van de rest.’ Het probleem waar rockmuziek volgens Van Vugt tegenaan loopt, is relevantie van andere genres. ‘Kijk, de boomergeneratie propageert ‘hun’ muziek uit de jaren ‘60 en ‘70 nog steeds volop. Daardoor zijn er nu nog mensen die denken: hé, maar die oude rockmuziek is leuk, dat wil ik ook maken. Maar dat is wel muziek van vroeger, en de muziek van nu is wat relevant is voor het grote geld, radiostations, streamingdiensten etcetera. De structuur van de muziekindustrie en de economie erachter verandert voortdurend. Maar moderne rockbands zoeken met hun muziek naar authenticiteit. Die puzzelstukjes gaan niet samen.’

Hoe streaming muziek verandert

Streamingdiensten spelen daarbij een grote rol, vindt Van Vugt. ‘Door streamingdiensten is de muziekindustrie volledig veranderd. Singletjes waren vroeger nauwelijks van belang. Ze waren misschien interessant voor radiostations; de singles waren de nummers die gedraaid moesten worden. Maar nu we Spotify hebben, en Deezer, Apple Music en noem het maar op, zijn de rollen omgedraaid. Albums luisteren op het internet niet meer als een album met een A-kant en een B-kant. Je kunt nu net zo goed zestien singles uitbrengen, dat levert veel meer geld op dan een album waar de meesten toch maar drie nummers van beluisteren. En daardoor zijn artiesten ook op een hele andere manier muziek gaan maken. Hun muziek is gemaakt voor Spotify en niet meer voor de platenzaak.’

Spotify zelf merkt de tendens ook op. In een blogpost beschrijft de streamingdienst hoe nummers sinds hun bestaan eigenlijk alleen maar korter zijn geworden. ‘Beknoptheid is een taal op zich’, schrijft Spotify. Bands krijgen immers pas inkomsten als iemand een nummer langer dan dertig seconden afspeelt. En de verleiding om voor of na die dertig seconden alweer naar een ander nummer te gaan, is heel groot met tientallen plaatjes van ‘muziek die je wellicht ook leuk vindt’ en aankondigingen van bands waar anderen naar luisteren.

Deze video bevat een tijdlijn die de best verkochte artiesten vanaf 1958 tot 2020 laat zien. Dit geeft een beeld van hoe de muziek in de loop van de jaren is veranderd. De informatie voor deze video komt uit een andere youtube video met soortgelijke informatie.

Rockbands en sociale media

Hoe gaat dat in de praktijk? Mark van de Glind, student aan de Herman Brood Academie, houdt zich al een aantal jaar bezig met veranderingen in de muziekindustrie. ‘Rockartiesten en -bands houden zich niet zo bezig met sociale media en Spotify. Het zit gewoon minder in hun aard. We hadden bijvoorbeeld laatst een opdracht op school waarbij je TikTok moest gebruiken. De studenten die zich bezighouden met hiphop en house waren daar heel goed in, maar wij – de rockers – hadden er niet zoveel mee.’ Van de Glind merkt wel dat de Herman Brood Academie steeds meer probeert om studenten te stimuleren zich bezig te houden met sociale media. ‘We krijgen er tegenwoordig vaste lessen in en we leren ook hoe je moet adverteren, bijvoorbeeld. En hoe je verschillende social media-platforms voor verschillende doeleinden kunt inzetten. Op Instagram kun je bijvoorbeeld swipe-ups doen, leuke effecten toevoegen. Als je als rockband een beetje met je tijd meegaat kun je zo een groot publiek aantrekken.’ Van de Glind noemt Kensington als voorbeeld. ‘Zo’n bijzondere band is dat helemaal niet, maar er zit een heel slim management achter. Ze pushen constant nummers die allemaal een beetje op elkaar lijken. En die band promoot zich heel slim op sociale media.’

Is Kensington dan de toekomst? Of althans, een rockband die het socialmediawezen aanpakt zoals Kensington het nu al doet. Uiteindelijk zijn sociale media-platforms ook maar trends. Van de Glind ziet het dan ook groter: ‘Veel muziek die nu populair is, is erg simpel. Ik hoop dat er binnenkort weer gewoon een tijd komt waarin mensen de muziek meer gaan waarderen. Dan is er voor rockmuziek ook weer hoop. Als meer mensen erachter komen dat er zoveel muziek is die gewoon veel interessanter is, helpt dat ook de rockmuziek. En er is gewoon weer eens iemand nodig die écht met iets nieuws komt. Trends komen en gaan.’

Vinyl, CD of Spotify?

Tja, trends. Trends zijn onlosmakelijk met de muziekwereld verbonden. De Beatles en de Stones in de jaren ‘60, de discohype, glammetal, gabbers… Bij platenzaken weten ze alles van trends in de muziekwereld. Peter Paul van der Hout is eigenaar van Velvet Music in Dordrecht en ziet een wezenlijk verschil tussen wat er bij hem in de winkel verkocht wordt en wat populair is op bijvoorbeeld Spotify. ‘De groep mensen die luistert naar muziek die nu heel populair is, hiphop en r&b bijvoorbeeld, denkt er niet eens aan om naar een platenwinkel te komen. En dat hoeft ook niet, want dat is er vaak niet eens. Maar een rock- of metalliefhebber, die schaffen via de klassieke methode muziek aan. We verkopen ook nog best veel aan jonge gasten, hoor. Ook rockmuziek. Klassiekers zoals Led Zeppelin en Pearl Jam verkopen we nog veel.’

Robin van Bragt van De Platengarage, een muziekwinkel gespecialiseerd in de verkoop van tweedehands platen en cd’s doet dezelfde observaties. Ook bij hem komen en gaan genres en hypes. ‘Twee jaar geleden kwam de film Bohemian Rhapsody uit en toen zag je dat iedereen ineens platen van Queen wilde hebben. Binnen een week was alles op. Zoiets gebeurt ook als bijvoorbeeld een artiest overlijdt. Het publiek dat bij mij komt houdt van rockmuziek. Ik heb wel geprobeerd om wat nieuwere moderne muziek aan te bieden, maar daar kom je niet altijd vanaf.’

Staat rock in de toekomst weer op uit de dood?

Platenzaken en streamingdiensten zijn dus – opvallend genoeg – elkaars tegenpolen geworden. Rockmuziek bloeit bij vlagen nog steeds in de fysieke platenzaak, maar op Spotify zijn de grote hiphopartiesten en de popbandjes de baas. Niet dat dat een redelijke verhouding weergeeft, want van streamingdiensten maken dagelijks honderden miljoenen mensen gebruik, terwijl steeds meer platenzaken het financieel zwaar hebben. En de bands zelf? Op wat bekende rockbands na, die blijkbaar in de goede slag zaten, hebben ook veel bands en artiesten moeite met het hoofd boven water te houden. ‘Mozes and the Firstborn is een goed voorbeeld’, zegt Sander Brugman. Hij is programmeur bij poppodia Door en Bibelot in Dordrecht en weet alles over de rockscene in Nederland. ‘Mozes and the Firstborn konden gewoon niet rondkomen. Na jaren toeren zijn ze ermee gestopt. Ik merk het zelf ook als ik bij een optreden ben. Die bands komen meestal al rond een uur of vijf om op te bouwen en pas ‘s avonds laat, om een uur of 12, rijden ze weer naar huis. En dan hebben ze maar drie kwartier gespeeld. Ik kan me voorstellen dat bands na jaren spelen en niet doorbreken, het dan de moeite niet meer waard vinden. Dat ze zoiets hebben van: we stoppen er maar mee.’

Toch ziet Brugman wel lichtpuntjes voor die kleine rockbands. ‘Kijk, ik geloof niet dat alleen oude mensen naar rockmuziek luisteren. Ik riep vroeger weleens dat ik de cultuur van bandjes kijken terug wil. Maar ja, toen waren er nog geen Spotify of YouTube. Toen ging je gewoon naar zo’n band kijken. Je moet tegenwoordig op Spotify zitten, op YouTube… Ik weet niet of jongeren zo avontuurlijk zijn ingesteld om eens iets anders te ontdekken, rock bijvoorbeeld. Maar het is zeker mogelijk.’