Verdwijnen de welbekende partyballonnetjes binnenkort uit het straatbeeld?

 

Lachgas, met als eigenlijke toepassing o.a. slagroom maken, valt momenteel onder de Warenwet en dat maakt het een legale drug. Het gebruik van deze partydrug is de afgelopen jaren razend populair geworden onder jongeren. Iets te populair én gevaarlijk meent staatssecretaris Paul Blokhuis, die eind 2019 besluit dat het tijd wordt voor een verbod op lachgas.

Ook artsen zien lachgas liever uit het straatbeeld verdwijnen, want zij zien dagelijks de heftige gevolgen op hun werk. Echter rest bij diverse politici en verenigingen nog de vraag of een lachgasverbod een goed en haalbaar streven is. Een verbod lijkt in hun ogen niet de ideale oplossing en over de handhaving in de praktijk is nog erg weinig bekend.

Informatiebron: Trimbos-instituut                © Fleur Hartman

Lachgas als drug

Het gebruik van lachgas als drug is niks nieuws, maar de mate van dat gebruik wel blijkt uit cijfers van het Trimbos-instituut. 19,8% van alle mbo- en hbo-studenten had in 2015 ooit lachgas gebruikt, in 2017 was dit al gestegen naar 28,7%. Deze stijging was te zien bij alle leeftijdsgroepen.

“De verplaatsing van lachgas van de Geneesmiddelenwet naar de Warenwet in 2016 speelt hier een grote rol in”, licht Leonie Kamps, medewerker van het Trimbos-instituut, toe. Deze verplaatsing was destijds nodig omdat lachgas geen ‘therapeutische werking’ heeft en daarom niet als geneesmiddel gecategoriseerd kan worden. Terugplaatsing is dus geen optie.

Ballonnen, lachgaspatronen en een cracker © Fleur Hartman

Handelen in lachgas is vandaag de dag niet illegaal. Wel moeten de verstrekkers zich houden aan artikel 18a van de Warenwet. Dat houdt in dat de lachgaspatronen- of tanks geen gevaren mogen opleveren voor de gezondheid of veiligheid van de kopers.

Het is voor jongeren – van welke leeftijd dan ook – niet moeilijk om aan lachgas te komen. Met een paar muisklikken online bestel je een slagroomspuit met een doos (slagroom)patronen bij een ‘gewone’ winkel zoals de Blokker of een speciale lachgasservice. Na een beetje googelen en rondvragen bij vrienden hebben wij ook al snel een aardig lijstje met telefoonnummers van potentiële verkopers.

Via Whatsapp bestellen wij ‘het beste gas’ en binnen een half uur hebben we een doos patronen, een cracker (hulpmiddel om ballonnen te vullen met lachgas, zie bovenstaande foto) en een zakje ballonnen voor onze neus. Het wordt gratis thuisbezorgd en de betaling van een paar tientjes gaat supermakkelijk via een Tikkie. Een identiteitsbewijs wordt niet naar gevraagd.

Nabootsing Whatsapp gesprek © Thijn Beijer

Inmiddels is wel duidelijk dat de meeste kopers niet van plan zijn om grote hoeveelheden slagroomtaarten te bakken en sommige gemeenten nemen daarom het heft in eigen handen. De overlast van lege patronen of gebruikende hangjongeren wordt hen teveel. Joep Bos-Coenraad, raadslid Groenlinks Nijmegen, vertelt: “In het uitgaansgebied van Nijmegen staan regelmatig lachgasverkopers. Dat veroorzaakt geluidsoverlast, rommel op straat en de drempel om te gebruiken wordt verlaagd.”

Door middel van een gemeentelijke verordening proberen gemeenten het lachgasgebruik terug te dringen of zelfs te verbieden. Ook geldt er in sommige gemeenten een ventverbod, bijvoorbeeld in Nijmegen. Dat houdt in dat men geen lachgas mag verkopen op straat.

(klik om in te zoomen)

© Thijn Beijer

Niet om te lachen

Lachgas verandert je waarneming en zorgt voor een korte roes die een beetje lijkt op dronkenschap. Men kan lacherig worden en minder pijn voelen. Beeld en geluid komen anders binnen en de spieren ontspannen. Bij veel gebruik of een snelle inname van de ballon kunnen hallucinaties worden veroorzaakt. Maar niet alle effecten van lachgas zijn leuk. Aan het gebruik kleven serieuze gevolgen.

Informatiebron: Trimbos-instituut © Fleur Hartman

 

Toevoeging infographic, Trimbos-instituut: "Er zijn aanwijzingen dat lachgas op zichzelf direct invloed heeft op het zich ontwikkelend brein doordat lachgas de NMDA-receptor blokkeert. Deze receptor speelt een belangrijke rol bij de rijping van het zenuwstelsel.[8] Gezien de inzichten in de kwetsbaarheid van het zich ontwikkelend brein voor de effecten van psychoactieve stoffen in het algemeen, lijkt voorzichtigheid met het gebruik van lachgas door jongeren geboden."

 

Revalidatieartsen Wendy Achterberg en Ted Burgmeijer zien dagelijks de heftige langetermijngevolgen bij hun cliënten. “Alle jongeren die met klachten bij ons komen, wisten niet dat lachgasgebruik zo schadelijk kon zijn”, vertelt  Achterberg. “Er is een enorme onbekendheid wat betreft de gevolgen.”

Achterberg en Burgmeijer werken op de dwarslaesieafdeling van het Reade revalidatiecentrum in Amsterdam. Na plaatsing van lachgas in de Warenwet in 2016 komen de eerste aanmeldingen daar binnen. De meeste personen met klachten zijn tussen de 18 en 25 jaar oud. Achterberg: “Het afgelopen half jaar zien we een grote stijging in aanmeldingen.”

Burgmeijer: “Beginnende klachten kunnen o.a. bestaan in de vorm van tintelingen in handen en voeten. Dit trekt door naar de armen en benen. Men heeft moeite met dingen vasthouden of traplopen. De klachten worden steeds een stapje erger. Cliënten worden opgenomen als hun klachten zo erg zijn dat ze eigenlijk niet meer thuis kunnen blijven. Zij starten dan gelijk met een intensief revalidatieproces van ongeveer 6-8 weken. Het herstel loopt daarna thuis nog door. Een deel van de cliënten herstelt volledig, het andere deel van de cliënten zal altijd bepaalde klachten blijven houden.”

Achterberg en Burgmeijer kijken positief naar een lachgasverbod. Achterberg: “Als gevolg van het verbod verwacht ik minder jongeren met klachten te zien op mijn afdeling. Dat zou ik heel fijn vinden, want het gaat me echt aan mijn hart als ik alle jongeren hier zie met een dwarslaesie. Helemaal als ik kijk naar de jongen die laatst het revalidatiecentrum verliet in een rolstoel en daar voor altijd in moet blijven zitten. Uiteindelijk heeft hij dit zichzelf aangedaan en dat had voorkomen kunnen worden.”

Eigenlijke slagroompatronen in originele doos © Fleur Hartman

Enquête

In onze eigen enquête, voornamelijk ingevuld door de leeftijdsgroep 18-22 jaar, geven 26 (ex-)gebruikers verschillende redenen waarom ze het middel gebruiken of gebruikt hebben. Van ‘het is leuk om te doen met vrienden’ tot ‘de korte roes geeft een fijn gevoel’.

Ook geven zij toe nare ervaringen meegemaakt te hebben. Out gaan, bevriezing en angst komen het vaakst naar voren.

Een verbod; hoe dan?

Het kabinet heeft als doel dat lachgas niet langer verkrijgbaar is voor drugsgebruik omdat het behoorlijke risico’s voor de volksgezondheid met zich meebrengt. Dit blijkt o.a. uit een recente risicoanalyse, uitgevoerd door het Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs (CAM). Om te voorkomen dat andere partijen slachtoffer worden van het lachgasverbod, voeren  staatssecretaris Blokhuis en minister Ferdinand Grapperhaus momenteel gesprekken met al die betrokken partijen: o.a. groothandels, detailhandel, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, de politie en het Openbaar Ministerie.

“Het opstellen van de uitzondering en de handhaving daarvan gebeurt in goed overleg met alle betrokken partijen, zodat er een passend voorstel komt dat ook echt werkt in de praktijk. In die gesprekken zal er ook aandacht gegeven worden aan het voorkomen van het doorsluizen naar mensen die lachgas alsnog als drug willen gebruiken. Hoe de uitzondering en de handhaving eruit zullen gaan zien, is nog niet bekend. Er is wel al duidelijk dat de verkoop van gasflessen met lachgas aan particulieren en het bezit daarvan verboden zal worden. Daarvoor zijn namelijk geen eigenlijke toepassingen zoals gebruik in de zorg, voedingsmiddelenindustrie en technische industrieën”, laat de woordvoerder drugs van staatssecretaris Blokhuis weten.

Gasfles met lachgas die straks verboden zal zijn voor verkoop aan particulieren en bezit ©Fleur Hartman

Woordvoerder staatssecretaris Blokhuis: “De Eerste en Tweede Kamer hebben inspraak over het verbod, evenals de betrokken partijen. Ook is er een internetconsultatie waar iedereen vrij kan reageren op de voorgestelde wet om lachgas te verbieden.” Het is bekend dat VVD en D66 niet achter een verbod staan. Zij vinden het een overdreven maatregel en pleiten voor een zorgvuldigere en meer realistische aanpak van het probleem.

“De gesprekken tussen staatssecretaris Blokhuis, minister Grapperhaus en de betrokken partijen zullen een paar maanden in beslag nemen. Vervolgens duurt het ook enkele maanden om een stof op lijst II van de Opiumwet plaatsen. Hoe lang precies is afhankelijk van hoe snel we alle verschillende stappen kunnen doorlopen, maar we streven naar het najaar”, besluit de woordvoerder staatssecretaris Blokhuis.

Liever regulering

De Branchevereniging van lachgas leveranciers (BVLL) is het eens met het kabinet dat er maatregelen genomen moeten worden. Echter zien deze leveranciers een heel andere toekomstperspectief voor zich met betrekking tot lachgas. Graag zien zij lachgas gereguleerd worden.

Op hun website www.bvll.nl geven ze toe dat er momenteel veel misstanden in de lachgaswereld zijn; leveranciers die alleen handel zien en niks geven om de veiligheid en kwaliteit van hun product, overlast en rommel op straat, verkeersongelukken, jongeren die veel te makkelijk lachgas kunnen kopen, en de weinige voorlichting en kennis over lachgas. Het is zeker hun doel om de huidige problemen op te lossen, maar verbieden heeft in hun ogen weinig zin. Lachgasleveranciers kunnen zich aansluiten bij BVLL en samen de lachgasmarkt professioneler maken.

Een lachgasverbod spreekt ook Bos-Coenraad, raadslid van GroenLinks Nijmegen, niet aan. Ondanks de overlast in het Nijmeegse uitgaansgebied pleit hij voor een andere omgang met – in principe alle -verdovende middelen. “Je raakt het overzicht kwijt, kunt de kwaliteit niet meer waarborgen en voorkomen dat het middel bij jongeren terechtkomt wordt een stuk lastiger”, stelt hij. “We vinden het belangrijk dat mensen eigen keuzes kunnen maken en dat kunnen ze het beste doen als ze goed geïnformeerd zijn. In plaats van verbieden, denken we dat het belangrijk is om veel aandacht te besteden aan goede voorlichting over drugs. Dan zijn mensen in ieder geval op de hoogte van de risico’s, maar kunnen ze zelf een beslissing maken.”

Lachgaspatronen en ballonnen ©Thijn Beijer

Conclusie

De schadelijke gevolgen van lachgas blijken zeker uit dit onderzoek en hoe makkelijk het is om aan de partydrug te komen. Ook in onze eigen enquête komt naar voren dat lachgasgebruik niet zonder slag of stoot gaat. Er moet dus zeker meer aandacht worden geschonken aan voorlichting over het recreatieve gebruik van lachgas en de bijbehorende gevaren. De periodieke piek over het onderwerp in de media heeft hier al bewustwording over gecreëerd.

Gemeenten zijn over het algemeen ook niet blij met het gebruik en de overlast, maar nemen zelf al maatregelen door middel van gemeentelijke verordeningen en ventverboden.

Toch blijkt ook uit het onderzoek dat een verbod niet de meest ideale oplossing is. De markt zal hoogstwaarschijnlijk in het criminele circuit belanden en het toezicht zal helemaal verdwijnen. Bovendien zal een verbod moeilijk te handhaven zijn doordat lachgas vrij verkrijgbaar moet blijven voor verschillende partijen zoals de horeca. Hoe deze handhaving eruit gaat zien, is tot op heden nog niet bekend. Een landelijk lachgasverbod lijkt op dit moment dus nog erg ver weg qua haalbaarheid.