Olivia Hesdahl en Meike Marchand

Steeds meer mensen hebben psychische klachten en de maximum wachttijd van 4 weken tot een intake bij de GGZ is al lang niet meer te handhaven. De vraag is te groot en het aanbod te klein, en ondertussen zitten mensen nog steeds te kampen met hun eetstoornis en wordt die depressie niet vanzelf minder. Wat heeft dat lange wachten voor gevolgen bij mensen die écht hulp nodig hebben?

Cijfers

Momenteel staan er zo’n 90 000 mensen op de wachtlijst voor psychische hulp bij de GGZ. Het Centraal Bureau voor Statistiek heeft in de eerste helft van 2021 de hoogste aantallen psychisch ongezonde mensen gemeten sinds het begin van de telling in 2001. Onder de jongvolwassenen lag het aantal op 25% waar het in 2020 nog zo’n 14% was. De pandemie heeft veel zorg toegevoegd, maar het percentage was daarvoor ook al hoger dan ooit.
In onderstaande tabel van Vektis is te zien wat de gemiddelde wachttijd was per aandoening in augustus 2021. De treeknormen, ook wel de afgesproken redelijke wachttijden, zijn met stippellijnen aangegeven. De treeknorm voor een intakegesprek ligt bij 4 weken, Je kunt hieronder aflezen dat bij elke aandoening niet wordt voldaan aan de treeknorm voor de aanmeldwachttijd.

 

Hier gaat het over de gemiddeldes van Nederland, maar er zitten nog veel verschillen in per provincie. Omdat de gemeente verantwoordelijk is voor de psychische gezondheid en de GGZ van die gemeente, lopen de wachttijden per provincie ook erg uiteen. Ook heeft dit te maken de hoeveelheid vraag per provincie. Een provincie met minder psychisch ongezonde mensen zal ook lagere wachttijden hebben voor psychische hulp. Andersom geldt voor de hoeveelheid psychologen. Hieronder zie je in een tabel van Vektis de lengtes van de wachttijden per regio en per aandoening/ stoornis. Het is in weken aangegeven als de som van de wachttijd tot aanmelding en de wachttijd tot behandeling. Hoe donkerder het hokje, hoe langer de wachttijd.  

Bij het wachten tot geschikte hulp zijn de cijfers wat beter, maar nog steeds erg vaak over de treeknorm heen. Deze ligt bij 14 weken, wat iets meer dan 3 maanden is. Zo kun je aflezen dat zeker 46% erboven ligt. Binnen het deel van 2 tot 6 maanden wachttijd zitten ook een aantal ondervraagden die ruim boven die 3 maanden uitkomen.
Van de mensen die de enquête hebben ingevuld laat 12.6% weten dat in de periode dat ze hebben moeten wachten de problemen zijn verergerd.

 

Enquête 

Om de gevolgen van de lange wachttijden in beeld te brengen hebben wij een enquête uitgezet waar 74 mensen aan hebben meegewerkt. Wij hebben onder andere gevraagd naar de lengte van de wachttijden per persoon, hoe ze die wachttijd ervaren en wat het mogelijk voor gevolgen heeft gehad.  

Ons bereik is maar gelimiteerd en dus valt er niet extreem veel te zeggen over de resultaten. Wat wel te zeggen valt is dat zelfs binnen deze groep niet eens een kwart van de ondervraagden een intakegesprek heeft gehad binnen de treeknorm van de aanmeldwachttijd. 

Bij het wachten tot geschikte hulp zijn de cijfers wat beter, maar nog steeds erg vaak over de treeknorm heen. Deze ligt bij 14 weken, wat iets meer dan 3 maanden is. Zo kun je aflezen dat zeker 46% erboven ligt. Binnen het deel van 2 tot 6 maanden wachttijd zitten ook een aantal ondervraagden die ruim boven die 3 maanden uitkomen.  

Van de mensen die de enquête hebben ingevuld laat 12.6% weten dat in de periode dat ze hebben moeten wachten de problemen zijn verergerd. 

 

Gevolgen

Psychische problemen op zich zijn al erg vermoeiend voor de mensen die ermee te maken hebben. Het hele proces van hulp zoeken en dat ook krijgen komt er dan nog bovenop. Alleen het wachten al kan voor veel mensen vermoeiend zijn. Dit was ook het geval bij Darcey Grollé (23). “De periode waarin ik heb moeten wachten, voelde voor mij als een ramp. Mijn klachten werden erger en ik kreeg steeds meer te maken met negatieve gedachtes.” Darcey is door deze problemen gestopt met zijn studie, maar heeft wel een studieschuld opgebouwd. “Ik heb nog maar vijf jaar, zonder dat ik alle schulden moet terugbetalen, om een studie af te ronden en ik moet nog beginnen.” Hij heeft de zoektocht naar hulp stopgezet, ondanks dat hij bij een psycholoog liep. Hij is het vertrouwen in hulp en in de toekomst een beetje verloren “Het verleden biedt geen garanties voor de toekomst maar voorlopig zie ik die ook niet rooskleurig. Ik vraag me nog steeds elke dag af: ‘Waar doe ik het dan voor?’. Heel m’n leven in deze shit, zie ik ook niet echt zitten.”

Ook Emma (22), haar naam is veranderd wegens privacy redenen, heeft erg veel last gehad van de wachttijden. Ze kampt met de eetstoornis anorexia nervosa en heeft maanden moeten wachten op hulp. Op een gegeven moment werd het bij haar zo erg dat ze moest opgenomen worden in het ziekenhuis, waarna de huisarts haar zaak als een spoedzaak moest aangeven. Ondanks alles, moest ze hierna alsnog bijna drie maanden wachten tot ze eindelijk hulp kreeg. Voor mensen zoals Emma kan dit lange wachten een verhaal van leven of dood zijn. “Mijn ouders probeerden mij een soort van in leven te houden, wat gelukkig is gelukt.”

Zo zijn er nog heel veel andere verhalen van mensen die er problemen van ondervinden. Problemen die heel erg kunnen verschillen per persoon en per aandoening, maar die wel significant kunnen zijn.
Problemen kunnen zijn:
– Depressieve klachten worden complexer
– Mensen voelen zich niet gehoord
– Stoornissen wortelen zich dieper, cycli zijn moeilijker te doorbreken
– Langer met een eetstoornis leven kan zorgen voor orgaan falen, extreem    ondergewicht, extreem overgewicht, verdere gezondheidsproblemen etc.
– Voor complexere problemen zijn weer intensievere behandelingen nodig (meer geld en meer tijd die er nu ook al niet is) dit zorgt weer voor meer problemen met wachttijden in de toekomst.

 

Oplossingen

Omdat het zo’n groot probleem is in Nederland, zijn er ook organisaties die zich er actief mee bezighouden. Wegvandewachtlijst is een organisatie die werkt aan oplossingen voor de lange wachtlijsten. Zij bieden opties voor gemeenten, zorgverzekeraars, de GGZ en andere bedrijven waarmee ze het probleem aan kunnen pakken. De website staat vol met adviezen en links naar sites waar ze mogelijk wat mee kunnen. Mindplatform houdt zich bezig met het hele probleem door stukken te publiceren en met belangenbehartiging. Dit is voornamelijk voor mensen die op de wachtlijst staan die wel een beetje extra hulp kunnen gebruiken.

We zien ook dat door dit grote probleem mensen zelf met oplossingen komen. Er ontstaan veel hulplijnen waar mensen naartoe kunnen bellen met psychische hulp. Door de coronatijd hebben wij veel online moeten doen. Dit hebben ze ook toegepast in de psychische hulp. BaBw, GGZonline, mindlercare, de online psycholoog en mentaal beter zijn voorbeelden van organisaties die online psychologie mogelijk maken. Het voordeel is dat je kunt bellen in een omgeving waar jij je veilig voelt, het scheelt reistijd en het allerbelangrijkste is dat er geen wachttijden zijn. Online is er veel aanbod en er is geen sprake van een wachtrij. Het is een kwestie van wennen, maar misschien wel een ontzettend goede innovatie dat het probleem gaat verminderen.

Verder heeft de Algemene Rekenkamer onderzoek gedaan naar waar de problemen liggen. Om het probleem van de lange wachttijden in de specialistische ggz zorg aan te pakken moet er volgens de Algemene Rekenkamer gewerkt worden aan financiële prikkels, het omzetmodel, behandelcapaciteit, het sneller beëdigen van de behandelingen en betere intakegesprekken door de huisartsen zodat men gelijk de goede hulp krijgt.
Ook zijn er problemen waar je niet veel aan kan veranderen. Er is een tekort aan psychologen en psychiaters en een overvloed aan patiënten. Het allerbelangrijkste is dat het evenwicht weer in orde komt. Helaas blijft lang wachten op psychische hulp voor de meesten nog even de realiteit.