Door: Beau Woerts en Hannah Jimmink

De bouwtekeningen voor een coronaziekenhuis liggen al achttien maanden klaar en meerdere politici smeken om de concentratie van de coronazorg. Maar het zijn juist de ziekenhuizen die er een stokje voor steken en niet zitten te wachten op een zogeheten ‘coronaziekenhuis’.

“We zouden een coronaziekenhuis best toejuichen, maar de zorg is op het moment al behoorlijk overbelast. Dit is niet het moment om te experimenten”, zegt Erik Bloem van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZA). Ook de Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) staat niet de popelen bij dit idee. “Het concept komt regelmatig langs, maar we zien niet in hoe dit arbeidsrechtelijk te realiseren valt”, aldus Thijs den Otter, woordvoerder van de V&VN.

‘Het zorgsysteem zit vast’
Aan de andere kant spreken we met de CEO van Siemens Healthineers, Kees Smaling. Zijn bedrijf nam het heft in eigen handen en ontwierp een speciaal coronaziekenhuis die de reguliere zorg moet doen ontlasten. “Experiment?!”, reageert hij licht geërgerd. ‘’We bouwen al honderden jaren ziekenhuizen.” Het stelt hem teleur dat de NZA het een experiment noemt.

Smaling vindt het moeilijk te begrijpen dat Nederland na ruim twee jaar pandemie nog steeds dezelfde strategie gebruikt. “Er is nog niks veranderd!”, zegt hij stellig. “Sinds maart 2020 moet de hele maatschappij dicht door 3000 zieke patiënten. Dat kan veel slimmer en efficiënter.” Volgens Smaling moeten we kritisch zijn op de ‘experts’ en onze ogen richten op de ingenieurs. ‘’Virologen hebben verstand van virussen. Niet van het bouwen van ziekenhuizen.’’

Een welbekend tegenargument is dat er te weinig zorgpersoneel zou zijn. Echter is het slechts een herverdeling, volgens Smaling. Hij onderbouwt zijn argument met een rekensom die u hieronder kunt bekijken. Daarnaast benadrukt hij dat de locatie in Lelystad een helikopterlandplaats heeft en pal naast een Van der Valk hotel ligt, waar dan een samenwerking mee kan worden gerealiseerd. Het ziekenhuis opereert als militair standby-complex waarin indien niet meer nodig verpleegkundigen kunnen worden opgeleid voor toekomstige pandemieën.

 

Smaling gaat uit van de goede harten van het zorgpersoneel en dat mensen willen helpen. ‘’We zitten nota bene in een oorlogssituatie!’’ De bouw van het ziekenhuis duurt veertien maanden. ‘’Het had dus al af kunnen zijn.’’

Opvallend resultaat
Uit een enquête, afgenomen onder ziekenhuispersoneel, komen een aantal dingen naar voren. Het eerste merkwaardige contrast is dat bijna zeventig procent er absoluut niet wil werken, terwijl meer dan de helft wel aangeeft dat ze denken dat een coronaziekenhuis zinvol is.

Verder denkt het zorgpersoneel dat de werkdruk te hoog is, dat het te ver reizen is voor patiënten die acuut achteruitgaan en dat het niet patiëntgericht is. Aan de andere kant kan het veel goeds betekenen voor de reguliere zorg en daarmee voor het hele land.

 

 

 En zij zijn niet de enige die denken dat het veel goeds kan betekenen. Op 17 september 2021 werd in samenwerking met verpleegkundigen, intensivisten, de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd en de NZA een plan gepresenteerd om 96 extra IC-bedden te realiseren met hulp van buitenlandse verpleegkundigen. De politiek haalde dat plan al snel naar beneden. “Dit was de zorgvuldige uitwerking van het idee voor concentratie van covidzorg”, zegt medeopsteller Piet Melief. Het ministerie laat echter al snel blijken dat de inzet van buitenlandse verpleegkundigen geen optie is.

Tweede Kamer wil concentratie coronazorg
Op 1 december 2021 diende Tweede Kamerleden Van der Staaij, Van den Berg en Pouw-Verweij een motie in waarin de regering wordt verzocht om zo snel mogelijk te starten met pilots van meer geconcentreerde coronazorg. “Wij zijn van mening dat de komende jaren een vernieuwende aanpak noodzakelijk is’’, wordt benadrukt. De motie is unaniem aangenomen.


Ardjan Boersma is beleidsmedewerker VWS bij de SGP Tweede Kamerfractie en inhoudelijk adviseur van Kamerlid Kees van der Staaij. Hij zegt dat de Kamer aanvankelijk niet wilde “morrelen” aan de bestaande structuren binnen de zorg. “In het zorglandschap kun je niet zomaar iets veranderen. Ziekenhuizen zijn zelfstandige ondernemingen die in een klein wereldje bij elkaar zitten.”

In zijn optiek loopt het vast op de ziekenhuiswereld, die geen zin hebben in concurrentie. “Ons zorgstelsel zit niet zo in elkaar dat je zomaar een nieuw ziekenhuis kunt neerzetten.” Volgens hem loopt het vast bij de ziekenhuizen. ”De Tweede Kamer heeft grote ambities. Daarmee gaat ze naar het ministerie. Het ministerie gaat dan naar de ziekenhuizen en die reageren met: ‘het kan niet’. Zo gaat dat dan heen en weer.”

Door wat Boersma hoorde vanuit de ziekenhuiswereld, kreeg hij het beeld dat sommige ziekenhuizen hun spoedeisende hulp al vrij vroeg dicht gooiden om IC-bedden vrij te houden voor gewone operaties, die meer geld opleveren. Tot frustratie van andere ziekenhuizen, die het daardoor nog drukker kregen. ‘’Daar heb ik echter geen hard bewijs voor.’’

Een duidelijke nee
Volgens Wouter van der Horst van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) speelt geld geen rol bij het vroeg dichtgaan van ziekenhuizen. ‘’Er is een crisisvergoeding die wordt bijgelegd door zorgverzekeraars.’’ Het bestuur van elk ziekenhuis bepaalt zelf wanneer ze sluiten.

Toch liet het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) het niet bij de pakken neerzitten. Eind vorig jaar diende de SGP een motie in waarbij de regering verzocht werd een plan op te stellen voor centralisatie per regio. Volgens Boersma deed het ministerie van VWS hen de suggestie om deze motie in te dienen en kwamen ze uiteindelijk zelf met de motietekst. ‘’Ik vermoed dat zij dachten dat die motie hen op dat moment zou kunnen helpen druk te zetten op de ziekenhuizen.’’ Uiteindelijk is er niks meer met de plannen gedaan.

Arbeidsrechtelijk lastig pakket
Mag de regering het zorgpersoneel verplichten om te werken in een coronaziekenhuis? Sander Wageman van vakbond FNV zegt dat dat nooit zomaar mag. “Er is een wijzigingsbeding nodig, voordat de werkgever de werklocatie kan veranderen.’’ Er moet een geheel nieuw contract worden aangegaan met elke zorgmedewerker, waarbij wederzijdse toestemming nodig is. Je kunt dus niet zomaar personeel ‘oproepen’.

“Het beste advies voor een werknemer die zo’n verzoek krijgt van de werkgever is om nooit direct akkoord te gaan. Laat de werkgever op de mail zetten wat zijn redenen zijn en vraag dan juridische bijstand,’’ benadrukt Wageman.

Wachten op wat de toekomst brengt
Op het moment is er een ‘taskforce’ ingesteld en de pilots worden de komende tijd uitgevoerd. Boersma: “Ik weet niet of het eindproduct één coronaziekenhuis zal worden. Ik denk dat er in bepaalde regio’s aan taakverdeling zou worden gedaan. Bijvoorbeeld, één ziekenhuis wordt aangewezen voor de coronazorg en omliggende ziekenhuizen nemen de reguliere operaties over.’’