Veganisme is een groeiende trend. Veganisten die zelf huisdieren hebben, maken soms ook de overweging om hun viervoeter veganistisch te voeden. Deskundigen zijn sceptisch over de gevolgen hiervan, en stellen dat het veganistisch voeden van een huisdier vooral voldoening geeft voor het baasje.

Joram Niese en Manon Immerzeel

Volgens de Nederlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) is het aantal veganisten in Nederland de afgelopen twee decennia met ruim 525% toegenomen.

Maar wat houdt veganisme eigenlijk precies in? Volgens de NVV is veganisme een levenswijze waarin gestreefd wordt naar het vermijden van exploitatie van dieren en wreedheid jegens dieren. Hierbij gaat het niet alleen om hoe de dieren gedood worden, maar überhaupt dat ze gedood worden. De mens zou volgens de organisatie prima kunnen leven zonder dierlijke producten. Een van de grootste redenen om veganist te worden is dan ook om dierenleed tegen te gaan.

Veganistische dieren

In Nederland is er nog niet concreet onderzoek gedaan naar het aantal mensen dat ervoor kiest om hun huisdier veganistisch te voeden, in Engeland is dat onderzoek er wel geweest. Uit een onderzoek van het Britse vakblad voor diergeneeskunde ‘The Veterinary Record’, blijkt namelijk dat van de 3.600 honden-en kattenbaasjes die zijn ondervraagd, 1,6% van de hondeneigenaren en 0,7% van de katteneigenaren hun dier veganistisch voedt.

Verder blijkt dat meer dan een derde van die groep openstaat voor veganistisch voeden van huisdieren en nog eens 55% ook benieuwd is, maar eerst verder onderzoek wil zien. Daartegenover blijkt dat ruim twee derde van de ondervraagden in geen geval openstaat om hun dieren veganistisch te voeden.

Dubieus 

Naast veganisten die tegen dierenleed zijn, zijn er ook veganisten die strijden voor een beter klimaat. Voor mensen die vanwege het klimaat voor veganisme kiezen is het nemen van een huisdier vrij dubieus. Uit onderzoek van ESU-services, een Zwitsers onderzoeks- en adviesbureau, blijkt namelijk dat het hebben van een huisdier sowieso een stevige ecologische voetafdruk achterlaat. Bij dit onderzoek werd gekeken naar ontlasting, voeding en nodige autoritjes van en naar de huisarts en dierenwinkel. Wat we niet kunnen ontkennen is dat een veganistisch dieet de voetafdruk zeker beperkt, toch is een huisdier niet – en wellicht zelfs verre van – klimaatneutraal.

Dokter Ferry Leenstra van de Universiteit van Wageningen zegt hierover het volgende: ‘Mensen die vanuit klimaatoverwegingen een kat of hond een veganistisch dieet opleggen, zouden beter een van nature veganistisch dier, zoals een konijn, kunnen nemen. Die geef je gewoon wat over blijft bij het avondeten, bijvoorbeeld worteltjes of sla.’ Verder vertelt Leenstra dat veel vlees in dierenvoeding met restvlees (d.w.z. vlees dat niet voor menselijke consumptie is bedoeld, red.) wordt gemaakt. Uit een onderzoek van ‘oneworld’, een blad dat zich inzet voor een eerlijke en duurzame wereld, blijkt dat dit over ongeveer 10% van de totale vleesconsumptie gaat. Onder restvlees valt: kippenhersenen, koeienpoten en varkenspenissen.

Er is dus niet zoiets als een aparte vleesindustrie voor dierenvoeding. Volgens Dokter Ronald-Jan Corbee, universitair docent in klinische dierenvoeding voor gezelschapsdieren aan de Universiteit van Utrecht, meent dat ‘het gebruik van restvlees voor dierenvoeding wel een afzetmarkt creëert, waardoor er minder wordt weggegooid en de prijzen voor vlees lager gehouden worden.’ Hij vertelt dat dit vervolgens weer kan bijdragen aan meer vleesconsumptie door mensen. ‘Het argument van veganisten is dan ook om het gebruik van restvlees af te schaffen’, aldus Corbee.

‘Vaak hebben deze bijproducten een forse klimaatimpact’

Dokter Leenstra trekt veganistische dierenvoeding sterk in twijfel. ‘Het is hiervoor noodzakelijk per product te kijken naar eventuele bijproducten die nodig zijn om een dier überhaupt in leven te houden. Vaak hebben deze bijproducten een forse klimaatimpact.’ Denk bijvoorbeeld aan het op synthetische wijze opwekken van stoffen in een laboratorium. Dat kan ook niet zonder de nodige uitstoot.

Daarnaast komt dat sommige veganistische producten tijdens de distributie ook erg veel uitstoot veroorzaken. Corbee zegt daarover: ‘Soms is het veganistische voedsel zelfs meer belastend voor het klimaat dan vlees. Soja, bijvoorbeeld, moet soms vanuit ver komen, dit is op die manier weer schadelijker dan vlees wat lokaal geslacht wordt.’ Dit is misschien wat dubbel, aangezien vlees dat nog in leven is ook uitstoot geeft. Echter is het wel belangrijk je te beseffen dat ‘klimaatneutraal veganistisch eten’ niet bestaat.

Bijproducten 

De bijproducten zijn erg belangrijk om aan de juiste hoeveelheid voedingsstoffen te komen. Katten hebben bijvoorbeeld veel taurine vanuit de voeding nodig aangezien zij dit zelf nauwelijks aan kunnen maken. Krijgt een kat niet genoeg taurine binnen, dan kan hij blind worden, of zelfs overlijden. Dit komt doordat katten karnivoor zijn, en dus vlees nodig hebben. Honden zijn omnivoren en zouden alles moeten kunnen eten. Echter vindt Esther Hagen-Plantinga volgens het onderzoek van ‘oneworld’ dat er tot op heden weinig onderzoek is gedaan naar de veganistische dierenvoeding van de viervoeters. Hagen vindt het ethisch gezien goed, kijkend naar het klimaat en milieu. Maar kijkend naar de gezondheid van de huisdieren is dat nog niet duidelijk. Ze laat blijken eerst het effect op lange termijn te willen zien.

Dokter Guido Bosch, van de Universiteit van Wageningen, is van mening dat het maken van veganistische dierenvoeding erg lastig is, vooral vanwege taurine, wat vaak uit stierensperma wordt gehaald. ‘Als je taurine uit een niet-dierlijke bron wil halen is dat bijna niet te doen. De fabrikant moet goed weten of zijn voer, buiten de richtlijnen voor gewone dierenvoeding om, genoeg taurine bevat. Ook moet er in dit geval gekeken worden naar de beschikbaarheid van taurine in de natuur. Dierlijke bronnen voor taurine zijn veel meer en beter beschikbaar dan plantaardige bronnen.’

‘… dat geeft dus al aan hoe omslachtig en tegennatuurlijk de veganistische voeding eigenlijk is’

Honden en katten werken dus aanzienlijk anders. Wat blijkt is dat honden van nature een (gedeeltelijk) veganistisch bestaan kunnen leiden, in tegenstelling tot katten. Dokter Ronald Jan Corbee bevestigt het volgende: ‘Honden zijn meer aangepaste carnivoren dan katten, daarom kan het wel bij honden maar eigenlijk niet bij katten. Er is een mogelijkheid om synthetisch de juiste nutriënten (voedingsstoffen, red.) te verkrijgen die de kat uitsluitend uit dierlijk voedsel moet halen, maar dat geeft dus al aan hoe omslachtig en tegennatuurlijk de veganistische voeding eigenlijk is.’

Honden 

We weten dus dat het voor katten erg lastig is om ze veganistisch te voeden, maar laten we eens wat meer inzoomen op de trouwe viervoeter, de hond? Volgens een onderzoek van onderzoeksblad ‘eoswetenschap’ zijn honden te vergelijken met de grijze wolf. Ze verschillen op veel vlakken, maar wanneer ze zich voortplanten komen er levensvatbare en vruchtbare nakomelingen. Het voedingspatroon van de wolf, en dus de hond, hangt af van de omgeving en de tijd van het jaar. Natuurlijk wordt er veel vlees genuttigd, maar er blijkt ook dat maar liefst 74% van hun uitwerpselen bestaat uit plantaardig voedsel. Het is lastig om te ontdekken in hoeverre hun dieet dan uit plantaardig voedsel bestaat, aangezien het grootste gedeelte bestaat uit gras.

Honden zouden zich dus moeten kunnen aanpassen, zolang zij de juiste voedingsstoffen binnen krijgen. Er is alleen nog een ander dierlijk product wat voor honden belangrijk is: botten. Kauwen op zo’n bot zorgt, volgens het onderzoek van eoswetenschap, voor een gevoel van voldoening en wanneer een hond alleen is, is een bot onmisbaar.

VegaVriend 

Maar goed, mocht je nou tóch liever je huisdier veganistisch willen voeden, waar begin je dan? De bekendste webshop om veganistische dierenvoeding te kopen in Nederland is Vegavriend. Sandy, die liever niet met haar achternaam genoemd wil worden, koopt hier al jaren voer voor haar kat van veertien en kitten van acht maanden.  Luister hieronder naar haar overwegingen en de voor- en nadelen van het veganistisch voeren. 

De eigenaar van de webshop Vegavriend is Rick Scholtes. In een interview met ‘Trouw’ vertelt hij dat er een flinke toename is in de verkoop van het voer. Waar hij vroeger twee zakken per week verkocht, zijn dat er nu tachtig.  In onderstaande video vertelt hij meer over zijn webshop en het volgens hem complete voer dat al jaren wordt verkocht.

Tegenstanders

We hebben net kunnen luisteren naar voorstanders van veganistische dierenvoeding, maar hoe zit dat met bewuste tegenstanders? Rebecca Niese is veganist én student diergeneeskunde. Sinds een jaar heeft zij 3 katten, waarvan twee uit een asiel. Zij staat er echter voor de volle 100% achter om haar katten niet veganistisch te voeden. Luister hieronder naar haar mening.

Voedselverspilling

Dokter Ronald Jan Corbee heeft zich al meerdere malen verdiept in de opkomende trend van veganistisch dierenvoer. Tegen Trouw vertelde hij dat het tegen de natuur van honden en katten ingaat om veganistisch voer te krijgen. Corbee legt uit dat al het lekkere vlees van een koe wordt geconsumeerd door de mens en hetgeen we niet meer hoeven voor diervoeding wordt gebruikt. Dat is volgens hem juist goed, zo help je een handje mee tegen voedselverspilling.

Analyse

Na ons bezoek aan VegaVriend kregen wij een verpakking kattenvoer mee. De voedingsstoffen lijst hebben wij doorgestuurd naar Corbee. Wat wij ons afvroegen is of deze lijst hieronder, voldoet aan alle stoffen die in de ‘normale’ dierenvoeding zit.

Volgens de lijst zitten de volgende voedingsstoffen in het kattenvoer:

Vitamin A 27.500 IU/kg, vitamin D3 1.600 IU/kg, vitamin E 270 mg/kg, copper sulphate pentahydrate (copper)10 mg/kg, iron carbonate(iron) 186 mg/kg, calcium iodate, anhydrous (iodine) 4 mg/kg, sodium selenite (selenium) 10 mg/kg, zinc oxide (zinc)100 mg/kg, manganous oxide (manganese) 12 mg/kg, taurine 1.500 mg/kg, L-carnitine 300 mg/kg.

Wij vroegen Corbee om eens goed naar bovenstaande lijst te kijken en ze voor ons te controleren. Volgens Corbee wordt er aan alle richtlijnen voldaan, wat wettelijk verplicht is. Ook zitten er genoeg voedingsstoffen in voor volwassen katten.

Op de website staat dat de voeding voldoet aan de Amerikaanse richtlijnen voor dierenvoeding, en dus niet aan de Europese. Dit maakt volgens Corbee niet per definitie iets uit: ‘Er zitten verschillende eisen aan verschillende voedingsstoffen. Dat ze met deze voeding de Amerikaanse richtlijnen aanhouden wil niet zeggen dat dit direct slecht is.’

Ronald-Jan Corbee staat al geruime tijd neutraal tegenover veganistische dierenvoeding. Corbee: ‘Het is als een Ferrari met een trekhaak. Het kan wel, maar is niet echt de bedoeling.’ Hij benoemde voor ons voor- en nadelen.

‘Er is altijd de kans op een tekort aan voedingsstoffen’

‘Voordelen zijn dat er geen dieren voor worden geslacht en dat het duurzamer is. Maar vooral voor de eigenaar geeft de keuze voldoening omdat het voedingspatroon van het dier voldoet aan die van zijn/haar eigen voedselbeleving. Nadelen zijn dat de smakelijkheid voor carnivoren minder is, ook is er altijd de kans op een tekort aan voedingsstoffen’, aldus Corbee.

Dus, kan het of niet?

Wij vroegen Corbee waarom hij vindt dat je een huisdier echt niet op een veganistisch dieet moet zetten en daaruit volgde de conclusie. ‘Honden en katten zijn adaptieve carnivoren (vleeseters die zich kunnen aanpassen, red.) die tenminste voor een deel behoefte hebben aan dierlijk voedsel.’ Een volledig veganistisch dieet voor je huisdier is dus niet per se aan te raden, maar voor een gedeelte kan het geen kwaad.