Een pilletje per dag, een staafje in je arm of eens in de drie maanden een prikje. Opties genoeg om te zorgen dat je niet zwanger wordt tot jij en je partner daar klaar voor zijn, zou je zeggen. Voor vrouwen wel. Er wordt dan ook vaak van hen verwacht dat ze voor de anticonceptie zorgen. Mannen worden vaak niet betrokken. ,,Probeer er met je partner over te praten.”

Door Sarita Schneider en Juliët Meulendijks

Naast het voordehandliggende feit dat vrouwen nu eenmaal met de gevolgen van het wel of niet gebruiken van anticonceptie opgescheept zitten, spelen er nog meer factoren bij beslissingen rondom het gebruik van anticonceptie. Vrouwen kunnen zwanger worden, dat is duidelijk. ,,Daarnaast”, zegt Ineke van der Vlugt, programmamanager Anticonceptie & Abortus bij Kenniscentrum Seksualiteit Rutgers, ,,zijn er voor vrouwen veel meer opties als het aankomt op anticonceptie.” Uit onderzoek van Rutgers blijkt dat de anticonceptiepil de meest gebruikte anticonceptiemethode is met het spiraaltje op de tweede plaats.

,,Verantwoordelijkheid van anticonceptie kun je op verschillende manieren invullen”, vertelt Van der Vlugt. Momenteel zijn zij bezig met een onderzoek naar gedeelde verantwoordelijkheid. ,,Voel je je verantwoordelijk om iemand zwanger te maken? Deel je de verantwoordelijk om een zwangerschap te voorkomen? Vind je dat samen praten over een kinderwens onder gedeelde verantwoordelijkheid valt?” Van der Vlugt geeft als tip dat je er als vrouw zijnde over moet praten met je partner. ,,Dan betrek je hem erbij waardoor hij kan helpen met bijvoorbeeld herinneren aan het slikken van de pil.”

Mannen voelen zich betrokken

Uit een enquête die gehouden is voor dit onderzoek blijkt dat mannen zich tot op zekere hoogte wel degelijk betrokken voelen bij anticonceptie. Wat deze verantwoordelijkheid inhoudt, is voor iedereen anders. Door op de hoofdjes te klikken, kun je lezen wat verschillende mannen hierover gezegd hebben.

Wat blijkt is dat veel mannen wel mee willen helpen, maar niet de mogelijkheden hebben die vrouwen hebben. ,,Er zijn op het moment drie anticonceptiemethoden voor mannen”, legt Van der Vlugt uit. ,,Onder deze drie methodes rekenen we ook het ‘vroegtijdig terugtrekken’. Deze methode is niet erg betrouwbaar.” De andere twee methodes zijn het condoom en sterilisatie. Toen de anticonceptiepil zestig jaar geleden op de markt werd gebracht, werd er ook nagedacht over een methode speciaal voor mannen. Deze methode is nog steeds niet verkrijgbaar.

,,Eén van de redenen dat het zo lang duurt is dat de farmaceutische industrie zich een beetje tegen de mannenpil keert. De reden hiervoor is dat er zo veel meer opties voor vrouwen zijn”, vertelt Jill Long. Zij is medical officer bij het Contraceptive Development Program bij The Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development (NICHD) en doet onderzoek naar nieuwe vormen voor anticonceptie waar mannen gebruik van kunnen maken. Ze legt uit dat veel methoden voor mannen gezien worden als ‘high risk/low reward’, omdat zij niet degenen zijn die een zwangerschap riskeren. Hoe de ontwikkelingen rondom hormonale anticonceptie voor mannen gaan lopen is nog onbekend. Het kan twintig jaar duren voordat deze op de markt is.

Bijwerkingen zorgen voor twijfels

Stephanie Page doet al zestien jaar onderzoek naar anticonceptie voor mannen. In een interview met het NRC geeft ze aan dat 80 tot 90% van haar proefpersonen dit soort middelen best zou willen gebruiken. Uit de enquête die voor dit onderzoek is gehouden, blijkt ook dat mannen hier interesse in hebben, maar blijven de potentiële bijwerkingen een hindernis. Zo zei één van de respondenten: ,,Aan de ene kant ben ik bereid om deze positie in te nemen, maar tegelijkertijd lijkt het me lastig om hier een beslissing over te maken, omdat ik bang ben voor een andere hormoonhuishouding net zoals bij de pil voor vrouwen.” Een andere respondent gaf aan dat de beslissing afhankelijk is van de specificaties en bijwerkingen van de potentiële mannenpil.

Hieronder een afspeellijst van de drie opties voor anticonceptie voor mannen waar momenteel aan gewerkt wordt:

Bron: Demystifying Medicine

Volgens onderzoekster Long zijn de bijwerkingen voor mannelijke hormonale anticonceptie, zoals een pil of een gel, anders dan die bij vrouwen. ,,Zorgen rondom mannelijke hormonale anticonceptie liggen voornamelijk bij de angst voor hyperandrogenisme, wat ik het beste kan omschrijven als lage mannelijke hormoonlevels.”  Bijwerkingen van hyperandrogenisme kunnen leiden tot een laag libido of stemmingswisselingen. ,,Maar mannelijke hormonale anticonceptie wordt ontwikkeld met de bedoeling om hyperandrogenisme te voorkomen.”

Extra hormonen, meer hoofdpijn

Bijwerkingen spelen niet alleen een rol als het gaat om anticonceptie voor mannen. Uit de vragenlijst die afgenomen werd voor dit onderzoek blijkt dat er ook veel vrouwen zijn die vanwege bepaalde bijwerkingen besluiten de pil niet te slikken. Eén van de reacties was: ,,Ik ben gestopt met de pil, omdat ik niet goed reageerde op de extra hormonen die ik hiervan kreeg.” Iemand anders geeft aan dat ze mentaal minder lekker in haar vel zat door het gebruik van de pil. ,,Daarom gebruik ik nu een condoom.”

Voor bijwerkingencentrum Lareb klinkt dit bekend. Daar wordt onderzoek gedaan naar de bijwerkingen van medicijnen, waaronder de anticonceptiepil. Volgens het centrum zijn de meest voorkomende bijwerkingen van anticonceptiepillen buikpijn, hoofdpijn, misselijkheid, gevoelige of pijnlijke borsten, gewichtstoename en stemmingswisselingen. Daarnaast zijn het volgens directeur Agnes Kant niet zozeer de meest voorkomende bijwerkingen die gevaarlijk zijn. ,,Het zijn juist de bijwerkingen die minder vaak voorkomen, zoals een verhoogde kans op trombose.”

De Staat voor de rechter

Naast het gebrek aan opties voor mannen en de bijwerkingen die de pil met zich mee kan brengen, vormen de kosten ook een probleem als het gaat om wie de verantwoordelijkheid neemt voor anticonceptie. Volgens Bureau Clara Wichmann is 96% van alle mensen die anticonceptie gebruiken vrouw. Voor meisjes onder de 18 jaar wordt de pil nog vergoed vanuit de basisverzekering. Voor vrouwen tussen de 18 en 21 jaar is dit ook het geval, maar valt het binnen het eigen risico. Vrouwen vanaf 21 jaar moeten anticonceptie volledig zelf betalen of een aanvullende verzekering afsluiten.

Uit een onderzoek van Peil.nl voor Dokters van de Wereld blijkt dat 8% van alle Nederlandse vrouwen geen anticonceptie kan kopen vanwege geldgebrek. Lilianne Ploumen (PvdA) stelde tijdens een debat op 29 juni 2019 de vraag of de pil terug kon komen in het basispakket. ,,Voor een aantal vrouwen die het financieel niet zo makkelijk hebben, is de pil echt best veel geld om op te brengen”, zei Ploumen in het debat. ,,Daarnaast vind ik het ook gewoon een vorm van beschaving, een teken dat we een geëmancipeerde maatschappij zijn, om anticonceptie in het pakket op te nemen.” Om deze motie van Ploumen te steunen begon Bureau Clara Wichmann in samenwerking met De Goede Zaak een enquête die uiteindelijk 55.000 keer ondertekend is.

Kamer stemt gratis anticonceptie weg

Het idee om de anticonceptiepil in het basispakket op te nemen werd op 4 juli in de Tweede Kamer weggestemd. In reactie daarop besloten de organisaties naar de rechter te stappen. ,,De minister zegt dat je het zelf moet regelen in een relatie”, vertelt Femke Zeven van Clara Wichmann ,,Vrouwen worden daardoor afhankelijk van de man. Dat moeten we in deze tijd toch niet meer willen.” Ook het verschil tussen vrouwen wordt door deze situatie groter. ,,Rijke vrouwen kunnen wel vrij kiezen voor geschikte anticonceptie, armere vrouwen hebben deze keuze niet.”

Het doel van Clara Wichmann is om anticonceptie voor alle vrouwen beschikbaar te maken. Volgens Zeven staat toegang tot anticonceptie gelijk aan het zelfbeschikkingsrecht en de reproductieve rechten. ,,Maar 2% van de mannen betaalt mee met de anticonceptie. Voor de rest draaien vrouwen op voor de kosten terwijl het een maatschappelijk belang is. De deelname van vrouwen in de maatschappij is belangrijk, ook op economisch gebied.”